Ширшин Григорий Чоодуевич

Григорий Чоодуевич Ширшин
СЭКП-тиң Тыва область комитединиң бирги секретары
1973 чылдың июньнуң 6 — 1990 чылдың июнь
Ооң мурнунда	Тока Салчак Калбак-Хөрек оглу
Ооң соонда	эрге-дужаалды эде адаан
СЭКП-тиң Тыва Республикада комитединиң бирги секретары
1990 чылдың июнь — 1991 чылдың августуң 23
Ооң мурнунда	эрге-дужаалды эде адаан
Төрүттүнген хүнү	1934 августуң 5(1934-08-05) (92 года) Нарын[d], Эрзин кожуун, Тыва Арат Республика
Намы	СЭКП 1958 чылдан КПРФ 1993 чылдан
Эртеми	Кызылдың башкы училищези (1959) СЭКП-тиң ТК-ниң чанында ВПШ (1964) СЭКП-тиң ТК-ниң чанында АОН (1972)
Шаңналдары

Григорий Чоодуевич Ширшин (төр. 1934 августуң 5, Нарын^[d], Эрзин кожуун) — СЭКП-тиң Тыва Республикада комитединиң бирги секретары (1990 чылдың июньга чедир СЭКП-тиң обкому), ССРЭ-ниң Дээди Совединиң IX—XI чыыштарының депутады.

Допчу намдары

1934 чылдың август 5-те ТНР-ниң Эрзин Хошуннуң Нарын суурга төрүттүнген.

1950 чылдан эгелеп Эрзин кожуунга улус судунуң секретарынга, а 1952 чылдан эгелеп районнуң комсомол комитединиң килдис даргазынга ажылдаан. 1954 чылдан 1955 чылга чедир Совет Армияга шериг албанын эрттирген соонда, төрээн кожуунунга шериг албанын эрттиргеш, чанып келген. Кызылдың педагогика училищезин 1957 чылда дооскаш, башкылап ажылдаан.

1957 чылдан 1959 чылга чедир Эрзин кожууннуң комсомол комитединиң ийиги, ооң соонда бирги секретары турган. Ол 1958 чылдан бээр СЭКП кежигүнү, 1959 чылдан бээр Кызылга Тыва облатьтың комсомол комитединиң килдис начальнигинге, ооң соонда хоорай комсомол комитединиң бирги секретарынга ажылдаан.

1960 чылдан эгелеп секретарьлап, оон ийиги секретарьлап, 1961 чылда ВЦИК-тиң Тыва обкомунуң бирги секретары апарган. 1964 чылда СЭКП ТК-ның Дээди партия школазынга заочно өөренип дооскан.

1967 чылда СЭКП-ниң Тыва обкомунуң пропаганда болгаш агитация эргелелиниң начальниги албан-дужаалынче шилчиткен. 1972 чылда СЭКП-ниң Тыва обкомунуң секретары апарган. Ол-ла чылын КПСС-тиң Төп Комитединиң чанында Ниитилел эртемнериниң академиязын төөгү эртеминиң доктору эртемниг дооскан. Салчак Токи 1973 чылдың май 11-де мөчээн соонда, ол СЭКП-ниң Тыва обкомунуң (1990 чылдың июньдан эгелеп, республика комитединиң) бирги секретарынга соңгуттургаш, ол албан-дужаалды 1991 чылда СЭКП буурап дүжеринге чедир үзүктел чок ээлеп турган.

1976 чылдан 1990 чылга чедир КПСС-тиң Төп Комитединиң кежигүнү-биле кандидат кылдыр соңгуттурган, а 1990 чылдың июльдан СЭКП-тиң Төп Комитединиң кежигүнү кылдыр соңгуттурган. СЭКП-ниң XXV, XXVI, XXVII, XXVIII съездилеринге делегат чораан.

Тыва АССР-ниң Дээди Совединиң депутадынга чаңгыс эвес удаа соңгуттурган — 1-ги (1962—1967), 2-ги (1967—1971), 3-кү (1971—1975), 5-ки (1980—1985), 6-гы (1980-1985-1985), 1997—1939) кыйгырыгларга; Совет Эвилелиниң Дээди Совединиң депутады кылдыр — 8-ки (1970—1974), 9-ку (1974—1979), 10-гу (1979—1984), 11-ги (1984—1989) кыйгырыгларга; база ССРЭ-ниң Улусчу депутады кылдыр (1989—1991).

ССРЭ буурап дүшкеш, СЭКП-ти хоруп каан соонда, 1992 чылдан 1996 чылга чедир Чазак Баштыңының бирги оралакчызының чөвүлекчизи база Тыва Республиканың Баштыңының Моол-биле харылзаа талазы-биле төлээзи болуп, Чазак Даргазының оралакчызының эргелери-биле ажылдап чораан.

Ол 1993 чылда Россия Федерациязының Коммунистиг партиязынче кирип, республикада партия организациязын катап тургузарының артында идепкейжилерниң бирээзи апарган. Каш чылдар дургузунда КПРФ-тиң Тыва Республика салбырын удуртуп келген, база 2001 чылда КПРФ-тиң Төп Комитединиң пленумунга делегат болган.

1995 чылдан 1998 чылга чедир Тыва Республиканың Чонунуң Улуг Хуралының (съездизиниң) даргазынга ажылдап чораан. 1998 чылдан 2002 чылга чедир Тыва Республиканың Дээди Хуралының Эрзинниң № 32 соңгулда округунуң талазы-биле депутады база Бюджет, үндүрүглер болгаш саң-хөө талазы-биле комитеттиң даргазы чораан.

2002 чылдың соонда, хүндүлүг дыштанылгаже үнгеш, эртем, чогаал болгаш хөй-ниити ажыл-чорудулгазынга киришкен. 2024 чылдың август айда политиктиң 90 харлаан байырлалы болган.

Шаңналдары

• Найырал ордени (2024 чылдың май 21) — идепкейжи хөй-ниитичи ажылы дээш.
• Ленин ордени, Октябрь хувискаалының ордени база Хүндүлел демдээниң ордени, «Эрес-дидим күш-ажылы дээш. В. И. Ленинниң төрүттүнгенинден бээр 100 чыл оюнга тураскаадып» база «ССРЭ-ниң күрүне кызыгаарын кадагалаарынга шылгараңгай чоруу дээш» деп медальдар.
• ССРЭ-ниң Дээди Совединиң Президиумунуң Хүндүлүг бижии.
• Шолбан Сылдыс ордени (Моол), медальдар, Тыва Республика ордени (2004, 2008), I-ги чергениң Буян-Бадыргы ордени (2021), «Кызылдың хүндүлүг хамаатызы» (2004).
• КПРФ-тиң Төп Комитединиң шаңналдары — «Партияның мурнунга ачы-хавыяазы» база «Партияның эрес-дидим чоруу» деп орденнер.

Библиография

• Ширшин Г. Ч. Под знамя Ленина: Из опыта идейно-полит. работы Тувин. нар.-рев. партии по воспитанию труд. братства на идеях ленинизма в 1922—1944 гг.. — Кызыл: Тувкнигоиздат, 1972.
• Ширшин Г. Ч. Деятельность Тувинской Народно-революционной партии по воспитанию трудовых аратов на идеях ленинизма в 1922—1944 гг. : диссертация … кандидата исторических наук : 07.00.00 — Москва, 1972.
• Ширшин, Г. Ч. Деятельность Тувинской Народно-революционной партии по воспитанию трудовых аратов на идеях ленинизма в 1922-1944 гг.: Автореферат дис. на соискание ученой степени кандидата исторических наук — Москва: Акад. обществ. наук при ЦК КПСС. Кафедра истории КПСС, 1972.
• Очерки истории Тувинской организации КПСС — Кызыл: Тувин. кн. изд-во, 1975.
• Ширшин Г. Ч. Жизнь продолжается. О времени, товарищах и о себе. — Кызыл: Тувинское книжное издательство, 2004.
• Ширшин Г. Ч. Летопись советской Тувы 1950—1960-х гг. В дневниках Салчака Тока // Новые исследования Тувы. — 2017. — Вып. 4. — С. 77—93.

Демдеглелдер

Дөзү

• Состав ЦК КПСС, избранного на XVIII съезде КПСС [биографические сведения о Ширшине Г. Ч.] // Известия ЦК КПСС. — 1990 — № 12 (декабрь). — С.54.