2025 чылдың конклавы
| Папа конклавы май 2025 | |
|---|---|
| Болган чери |
Сикстинская капелла, Апостол ордузу, Ватикан |
| Кол сановниктер | |
| Декан | Джованни Баттиста Ре |
| Оралакчы декан | Леонардо Сандри |
| Камерленго | Кевин Фаррелл |
| Протопресвитер | Михаил Мичаи Китбунчу |
| Протодьякон | Доминик Мамберти |
| Секретарь | Илсон де Джесус Монтанари |
2025 чылдың конклавы (итал. Conclave 2025; англ. Conclave 2025) — 2025 чылдың апрель 21-де Папа Францисктиң чок апарганының соонда, чаа Рим Папазын соңгуур кылдыр чыылган конклав (кардинал-соңгукчуларның хуралы). Конклав 2025 чылдың май 7-де эгелээн[1][2]. 2025 чылдың май 8-тиң кежээзинде Лев XIV, Чаа Папа соңгуттурган[3].
Конклавтың дүрүмнери
1996 чылда Иоанн Павел II-биле парлаттынган болгаш Бенедикт XVI-биле чаарттынган «Universi Dominici Gregis» деп Апостол Конституциязының нормаларынга ёзугаар конклав кыйгыртынган турар ужурлуг[4]. Конклав Рим Папазының чок апарганының азы халашканының соонда 15 хонуктан эвээш эвес үе эрткенде болур ужурлуг болгаш, Папа дүжүлгезиниң вакансиязының үезиниң соонда 20 хонуктан орайтадыр туруп болбас ужурлуг. «Бир эвес шупту соңгукчу-кардиналдар бары илдең болза», оон-даа эрте эгелээри база болдунар[5].
Чүгле 80 хардан бичии (соңгукчу- кардиналдар деп билдингир) кардиналдар конклавка соңгуур эргелиг. Папаның чок апарганының азы халашканының соонда, кардиналдар Коллегиязының деканы шупту кардиналдарны Папаның өлгенин болгаш конклавының чыыжының дугайында медээлээр харыысалгалыг болур. Конклавтың эрттиреринге соңгукчу-кардиналдар, аргалыг-ла болза, дүргени-биле Ватиканга келгеш Domus Sanctae Marthae — Ыдыктыг Петр хүрээниң кожуг-тудуунга келгеш чыдып алыр херек. Ында кардиналдар даштыкы делегейден аңгылаттынган — конклав үезинде оларга телефоннар, телевизорлар, радио болгаш солуннар хоруглуг[6]. Там кардиналы отрезаны от внешнего мира — телефоны, телевизоры, радио и газеты для них на время конклава запрещены[7].
Бо удаада кардиналдарның коллегиязының деканы болза, конклавты организастап турар 91 харлыг Джованни Батиста Ре бооп турар[8].
Конклавтың бетинде шупту кардиналдар, оларның иштинде 80 хардан өрү назылыглар, чиңгине болгаш онзагай «конгрегацияларда» киржип турар. Шупту кардиналдар кирип турар «Чиңгине конгрегация» «Universi Dominici Gregis» ёзугаар «кол айтырыгларны» шиитпирлеп турар, ол аразында «хүннүң-не азы кезек үе болгаш-ла тыптып келир эвээш ужур-дузалыг айтырыгларны» «онзагай конгрегация»-биле шиитпирлеп турар.
Чиңгине конгрегация, ылаңгыя, Сикстинниг капелланы чаа Папаның соңгулдазынга белеткээрин харыылап турар, а оон ыңай «боттарының чөптүг өөредилгези, мерген угааны болгаш мөзү-шынарлыг ат-алдары-биле сураглыг» ийи ыдыктыг албан-хаакчыларга хүрээге таваржып турар айтырыгларны болгаш дараазында Папаның соңгулдазының дугайында бодалдар белеткээрин дагзыр[5].
Тускай эртемниглерниң саналы-биле, 2025 чылда конклавтың кол айтырыгларының бирээзи, ону ажып көөрү католиктиг хүрээниң ат-алдарынга аарышкылыы-биле дээп турар, эр-херээжен чорук талазы-биле алгыш-кырыш болуп турар. «Папаның шилээн кандидады ындыг хевирлиг чүүлдерге холбашпаан деп бүзүрелдиг бооп болур бе?», — деп Нотр-Дам Университединиң теология профессору Ульрих Ленер демдеглээн[9].
Конклавтың кардиналдары кайы-даа сагыл четтирген католик эр кижини соңгуп ап болур, ынчалза-даа 1389 чылдан эгелеп олар кезээде боттарының кардинал-коллегазын соңгуп турганнар. Папа соңгулдаларының хайгааракчылары элээн каш кардиналдарны болгу дег кандидаттар деп санаарынга сундулуглар — ол дээрге, очулдурарга «папа бооп болур» дээн, papabile -ден хөйнүң санында итальян сөс, «папабилдер»-дир. «Папабильдер» парлалганың чиижек хевирлери болганда, Папа кылдыр соңгуур кандидаттың шилилгези ындыг-ла чугула кичээнгей салыр хире эвес, — анаа болуушкун-дур. Ынчандыр, Иоанн XXIII, Иоанн Павел I база Иоанн Павел II папабилдер турбааннар[7].
2025 чылдың апрель 21-ниң байдалы-биле алырга Римниң Католиктиг хүрээзинде 252, оларның аразында 135-и 80 хардан бичии кардиналдар санаттынып турар. Ынчан конклавка Romano Pontifici eligedo хүлээп алдынган үеден тура хөй-ле дизе 120 кардинал киржип болур[10].
Апрель 28-те ММЧ алган дөзүнче шөлүлгезиниң айтылгазы-биле конклав 2025 чылдың май 7-де эгелээрин чарлаан[1]. Эге дээрезинде ол кайы хире уламчылаары билдинмес турган. Чижелээрге, 1268 чылдың конклавы ийи чыл ажыр уламчылаан, а 2013 чылдың конклавы ийи-ле хүн уламчылаан[7].
Конклавтың хрониказы
Конклав 2025 чылдың май 7-де Папаны соңгуур мессадан эгелээн. Мессага кардиналдарның Коллегиязының деканы Джовани Баттиста Ре мурнакчылап турган[2]. Бирги соңгуушкун конклавка майның 7-де 17:30 мск эрткен, ынчалза-даа ол түңнел эккелбээн — Сикстин капелланың трубазындан кара ыш үнген[11]. Май 8-тен эгелеп соңгукчу-кардиналдар хүнде дөрт катап, эртен эрте ийи катап база хүндүс ийи катап соңгуп турганнар[12].
Соңгулданың ийиги туру май 8-те эртен эрте эрткен, ынчалза-даа ол база түңнел эккелбээн[13]. Москва шагы-биле 17:00 турда, конклав чаа рим папазын соңгуп алганы билдинип келген. Сикстин капелланың серизиниң трубазындан ак ыш көдүрлү берген[14]. Лев XIV Папа кылдыр Роберт Френсис Прево кардинал (Robert Francis Prevost) — төөгүде бир дугаар АКШ уктуг понтифик апарган. Ооң ады бирги он «папабилдерниң» санында көзүлбээн, ынчангаш американ кардиналды шилээни манавааны чүүл болган.
2025 папабилдери
«Папабилдер» аразында, 2025 чылдың МИЧ парлааны ёзугаар, элээн каш кижи көстүп турганнар, оларның аразында эң-не адаттынып турганнары:
Кардинал Пьетро Паролин (Италия) — ону «Ватиканның тергиин дипломантызы» деп адаар. 70 харлыг кардинал Папа Францискиниң күрүне секретары турган. 2015 чылда АКШ болгаш Кубаның аразында хамаарылгаларны чавырылдырарынга дугуштурукчу болуп турган, ол ышкаш 2018 чылда Ватикан биле Кыдаттың дугуржулгазын белеткээринге киржип турган[15].
Кардинал Луис Антонио Тагле (Филиппины) — иклюзивтиг чоруктуң болгаш евангелизацияның талалакчызы деп санаттырып турар, чонну евангелизаастаар Конгрегацияны удуртур талазы-биле элээн дуржулгалыг. 67 харлыг кардинал Францискиниң чоок хүрээлелинге бүзүреттирген фигуразы турган[9].
Кардинал Петер Эрдё (Венгрия) — 72 харлыг канониктиг эргениң эртемдени, чаңчылчаан католиктиг өөредиглерниң болгаш доктриналарның талалакчызы. Ооң мурнунда европейжи епископтуг конференцияларның Чөвүлелиниң удуртукчу албан-дужаалын, ол албан-дужаанга ортодоксалдыг туруштан чүве чугаалавышаан, ээлеп турган[9].
Кардинал Питер Тарксон (Гана) — 76 харлыг библейжи, магаданчыг болгаш чымчак кижи деп санаттырып турар. Ынчалзажок, гомосексуализмге, экологияга болгаш социал чөптүг чорукка хамаарыштыр либералдыг көрүжү ону өске кардиналдар-биле база ол ышкаш ооң бодунуң чурту Ганада епископтар-биле чөрүшкек байдалга таварыштырып турар. Ындыг турбуже, дараазында Папаны католиктер саны көвүдеп турар Африкадан соңгуурунуң дугайында делегейде хөйү-биле чугаалап турар. Сөөлгү караңгы кештиг потифик 492—496 чылдарда, бербер националдыг Папа Геласий I болган[9].
Кардинал Марио Грек (Мальта) — Мальтаның епископтар Синодазының чиңгине секретары, 68 харлыг. Францискиниң хүрээге реформаларының талалакчызы.
Кардинал Хуан Хосе Омелья (Испания) — Барселонаның архиепискову, 79 харлыг. Бодун пастор албанынга бараан боорунга, социал чөптүг чорукту деткииринге болгаш католицизмниң энерел сеткилдиң болгаш инклюзивтиг көрүүшкүннүң боттанылгазынга тураскаадып, бөдүүн амыдырал тудуп чурттап чоруур. Чангыс эвес удаа хүрээге сексуалдыг күштээшкин дээш өршээлди дилеп турган, ынчалза-даа, Хүрээниң иштики истелгези 1940 чылдардан тура 927 когараанарны илереткени-биле, когараан уругларның саны хөлүн эртир көвүдедип каан деп санап турар. «Адактың сөөлүнде, саннар бистерни каяа-даа чедирбес. Кол чүүл — кижилер болгаш аргалыг болза хөй-ле эгидилгелер», — деп ол чугаалан. Ооң чугаазы-биле алырга, буруудадыышкын — ол үнер арга эвес-тир: «Айтырыг Хүрээде эвес, ол бүрүнү-биле нитилелде». 2023 чылда Франциск Омелланы тос кижиден тургустан, потификти хүрээни башкарары-биле консультация бээр кардинал-консультантыларның Чөвүлелинге катчып алырынче чалаан.
Маттео Мария Дзуппи (Италия) — Болоньяның архиепискову, 69 харлыг. Төрүмелинден Хорхе марио Бергольо, Папа Фрациск-биле чоок таныш болганындан итальян МИЧ-ри ону «итальян Бергольо» де падай бергеннер. Тайбың болгаш чөптүг чорук дээш туржуп турар, делегейниң католик бөлүү — Ыдык Эгидия общиназы-биле сырый харылзаалыг. Россий-украин чөрүлдээге Папаның элчини.
Жан-Марк Авелин (Франция) — Марсельдиң архиепискову, 66 харлыг. Бодунуң бөдүүнү-биле, аралажып чугаалажырда чииги-биле, баштактанырынга белени-биле база Францискке идеологтуг чоогу-биле, ылаңгыя мусульман делегей-биле хамаарылгалары болгаш иммиграцияның айтырыгларынга, билдингир. Ол ышкаш ол теологияда доктор чадалыг болгаш философияда чадалыг, шыңгыы интеллектуал болуп турар[16].
| 2025 чылдың апрель 21-де чурттар болгаш регионнар аайы-биле конклавтың составы | |
| Италия | 17 |
| Өске Европа | 36 |
| Соңгу Америка | 20 |
| Мурнуу Америка | 17 |
| Африка | 18 |
| Азия | 23 |
| Океания | 4 |
| Соңгукчуларның ниити саны | 135 |
|---|---|
Демдеглелдер
- ↑ 1 2 Conclave to elect new pope to start on May 7, source says (англ.). Reuter's (28 апрельдиң 2025).
- ↑ 1 2 Pro eligendo Pontifice: выборы Папы – это возвращение Петра - Vatican News (2025-05-07). Хынаан 7 майның 2025.
- ↑ Кардиналы на конклаве избрали нового папу римского (2025-05-08). Хынаан 8 майның 2025.
- ↑ Losacco, Riccardo Maria. Что такое Конклав и как избирается новый Папа? (2025-04-21). Хынаан 21 апрельдиң 2025.
- ↑ 1 2 Cindy Wooden. Pope Francis has died. Here’s what happens next. - OSV News (неопр.). www.osvnews.com (21 апрельдиң 2025). Хынаан ай-хүнү: 21 апрельдиң 2025.
- ↑ Papal Conclave: how the next pope is elected (2025-02-24). Хынаан 21 апрельдиң 2025.
- ↑ 1 2 3 How is a new pope chosen? The papal conclave process explained. (2025-04-21). Хынаан 21 апрельдиң 2025.
- ↑ What happens after a Pope dies: The Vatican’s process of papal succession explained - CNBC TV18 (2025-04-21). Хынаан 21 апрельдиң 2025.
- ↑ 1 2 3 4 The Next Pope: Who Are The Frontrunners to Succeed Pope Francis? (англ.). The Newsweek (21 апрельдиң 2025).
- ↑ Here's how a conclave elects a new pope | CBC News. Хынаан 21 апрельдиң 2025.
- ↑ Первое голосование на выборах Папы Римского не принесло результата. Хынаан 7 майның 2025.
- ↑ Sistine Chapel prepared to host Cardinals for conclave on May 7 - Vatican News (2025-05-03). Хынаан 7 майның 2025.
- ↑ Второй тур голосования на конклаве не привел к избранию Папы Римского (2025-05-08). Хынаан 8 майның 2025.
- ↑ В Ватикане избрали нового папу римского (2025-05-08). Хынаан 8 майның 2025.
- ↑ Who will the next pope be – and how are they chosen? (2023-04-05). Хынаан 21 апрельдиң 2025.
- ↑ Who might succeed Pope Francis? Nine possible candidates (англ.). Reuter's (21 апрельдиң 2025).
Бо чүүлче РУВИКИ-ниң өске чүүлдеринден шөлүлгелер чок. |