Адыгбай Хертек Сайын-оол оглу
| Адыгбай Хертек Сайын-оол оглу | |
|---|---|
| тыв. Адыгбай Хертек Сайын-оол оглу | |
| Төрүттүнген ай-хүнү | 11.1920 |
| Төрүттүнген чери | Кара-Хөл, Бай-Тайга, Таңды-Урянхай |
| Мөчээн ай-хүнү | 1 август 1989 |
| Мөчээн чери | Тээли, Бай-Тайга кожууну, Тыва АССР |
Адыгбай Хертек Сайын-оол оглу (төрүттунгенде ады — Хертек Сайын-оол оглу Адыгбай, орус. Адыгбай Алексей Сайын-оолович, 1920 чылдың ноябрь — 1989 чылдың августуң 1) — Ада-чурттуң Улуг дайынының киржикчизи, тыва эки турачы эскадроннуң 1-ги взводунуң гвардияның анаа дайынчызы, 1-ги чаданың Ада-чурттуң Улуг дайынының ордениниң (1985) эдилекчизи[1].
Допчу намдары
Хертек Сайын-оол оглу Адыгбай 1920 чылдың ноябрьда Урянхай крайның Бай-Тайга кожуунунуң Кара-Хөлге төрүттүнген.
1935 чылда тыва ревсомолче кирип алган. Кара-Хөлге тыва үжүк-бижикке өөренген. Кара-хөл сумузунуң ревсомолунуң секретары кылдыр ажылдап турган.
1939 чылда Тыва Арат Революстуг Намче кирип алган.
1941 чылдан Тыва Арат Революстуг Шеригге харылзаа взводунга шериг албанын эрттирип турган. Шериг билиглеринче чүткүлү дээш каттышкан взводтарның нам секретары кылдыр томуйлаткан. Дайынчыларга Европа чурттарының даштыкы политиказын суртаалдап турган.
Ада-чурттуң улуг дайынынга киржилдези
Тыва Арат Революстуг Намның Төп комитединиң секретариадының 1943 чылдың август 25-тен шиитпири-биле 1-ги тыва эки турачы отрядтың 1-ги взводунуң анаа дайынчызы кылдыр томуйлаткан.
Тыва Арат Республикадан тыва эки турачылар отряды Барыын фронтунуң 6-гы аъттыг корпузунуң Морозов аттыг 8-ки гвардейжи аъттыг Ровно дивизиязының 31-ги гвардейжи аъттыг полкунуң составынче 4-кү эскадрон кылдыр кирген. Ооң составында 1000 километр орук чок черге 45 хонук дургузунда агаар-бойдус талазы-биле кончуг берге байдалдарда чоруп келген. Марш үезинде тывалар кижи-даа, аът-даа талазы-биле чидириг чок турган. Тыва чылгычылар походка шыдамык чоруун көргүскеннер.
1944 чылдың январьның 29-та 4-кү эскадроннуң тыва аъттыг шериглери Украин ССР-ниң Ровно облазының Деражно суур дээш тулчуушкуннарга баштай киришкен болгаш халдаашкынга төлептиг үлегер-чижекни көргүскен.
Хертек Адыгбай Украин ССР-ниң Ровно, Дубно, Сурмичи дээш оон-даа өске чурттакчылыг черлерин хостаар тулчуушкуннарга киришкен. Эскадроннуң разведчиги турган.
Дайын соонда
Дайындан чанып келгеш, Тыва Арат Революстуг Шеригге 1944 чылдан улаштыр ажылдаан.
1948 чылда Кызылга намның школазын дооскан.
Бай-Тайганың намның райкомунуң агитация болгаш суртаал килдизинге эргелекчилеп, 1955 чылга чедир 2-ги секретары кылдыр ажылдап чораан.
1955 чылда Бай-Тайга кожууннуң «Кара-Хөл» колхозунуң даргазынга томуйлаткан, суурнуң сайзыралынга улуг үлүг-хуузун киирген. Колхозу совхоз апаарга, ооң директору апарган[2].
Шаңнал-макталдары
- 1-ги чаданың Ада-чурттуң Улуг дайынының ордени (1985).
Литература
- Сундуй М. Б. Эки турачы аъттыг эскадрон. Кызыл: Тываның ном үндурер чери, 1989.
- АДЫГБАЙ Хертек Сайын-оол оглу / Урянхайско-тувинская энциклопедия. II том (Л-Я). Под общей ред. Шойгу С.К., отв. ред. Бичелдей К.А. Кызыл: "Мир тувинцев", 2021. С. 64.