Алдын-Херел Соян Минчимаа оглу
| Алдын-Херел Соян Минчимаа оглу | |
|---|---|
| тыв. Алдын-Херел Соян Минчимаа оглу | |
| Төрүттүнгенде ады | Соян Минчимаа оглу Алдын-Херел |
| Төрүттүнген ай-хүнү | 2 январь 1919 |
| Төрүттүнген чери | Төре-Хөл, Эрзин кожуун, Урянхай край |
| Мөчээн ай-хүнү | 5 ноябрь 1984 (65 хар) |
Алдын-Херел Соян Минчимаа оглу (төрүттүнгенде ады — Соян Минчимаа оглу Алдын-Херел, орус. Алдын-Херел Соян Минчимаевич, 1919 чылдың январьның 2 — 1985 чылдың ноябрьның 5) — Ада-чурттуң Улуг дайынының киржикчизи, тыва эки турачы эскадроннуң 1-ги взводунуң 2-ги салбырының гвардейжи анаа дайынчызы, 3-кү чаданың Алдар ордениниң (1944), 1-ги чаданың Ада-чурттуң Улуг дайынының ордени (1995), ТАР-ның ордениниң, Күш-ажылдың Кызыл Тук ордениниң эдилекчизи, Тыва Арат Совет Социалистиг Республиканың мал ажылының хүндүлүг ажылдакчызы[1].
Допчу намдары
Алдын-Херел Соян Минчимаа оглу 1919 чылдың январь 2-де Урянхай крайның Эрзинниң Төре-Хөл деп черге ада-иезиниң дөрт ажы-төлүнүң 3 дугаар оглу кылдыр төрүттүнген: угбазы - Санаймаа, акызы - Далай-Хоо, дуңмазы - Хорлуу.
1930 чылдарда ооң өг-бүлези Кызыл-Чыраа суурже көже берген. Аңаа ажы-төлүнүң авазы – Санчымаа Донгур-ооловнага дужа берген.
1941 чылда Соян Алдын-Херел чаңгыс чер чурттуглары Күрседи Байырович Чооду база Михаил Кумааевич Дончун-биле Тес-Хем кожуунда тургустунган шериг кезээнге шериг албанын эрттирери-биле чедип келгеннер. 1942 чылдың төнчүзүнде шериг албанын Кызыл хоорайга эрттип турган[2].
Ада-чурттуң улуг дайынынга киржилдези
Тыва Арат Революстуг Намның Төп комитединиң секретариадының 1943 чылдың август 25-тен шиитпири-биле 1-ги тыва эки турачы отрядтың 1-ги взводунуң 2-ги салбырының анаа дайынчызы кылдыр томуйлаткан.
Тыва Арат Республикадан тыва эки турачылар отряды Барыын фронтунуң 6-гы аъттыг корпузунуң Морозов аттыг 8-ки гвардейжи аъттыг Ровно дивизиязының 31-ги гвардейжи аъттыг полкунуң составынче 4-кү эскадрон кылдыр кирген. Ооң составында 1000 километр орук чок черге 45 хонук дургузунда агаар-бойдус талазы-биле кончуг берге байдалдарда чоруп келген. Марш үезинде тывалар кижи-даа, аът-даа талазы-биле чидириг чок турган. Тыва чылгычылар походка шыдамык чоруун көргүскеннер.
1944 чылдың январьның 29-та 4-кү эскадроннуң тыва аъттыг шериглери Украин ССР-ниң Ровно облазының Деражно суур дээш тулчуушкуннарга баштай киришкен болгаш халдаашкынга төлептиг үлегер-чижекни көргүскен.
Украин ССР-ниң Ровно база Дубно хоорайлары болгаш өске-даа чурттакчылыг черлерин хостаарынга эрес-дидим чоруун көргүскен, ол дээш Совет Чазактың мурнундан 3-кү чаданың Алдар ордени-биле шаңнаткан.
Дайын соонда
Дайын соонда «Кызыл-Чыраа» колхозту тудуп тургузарынга идепкейлиг киришкен, Кызыл-Чыраа сумузунуң даргазынга томуйладып турган.
1955 чылда «Ак-Эрик» колхозтуң даргазы апарган.
1970 чылдарда хой бригадазын бригадирлеп, кадарчылап ажылдап чораан.
Соян Минчимаевичиниң шудургу күш-ажылын Чазак-чагырга Күш-ажылдың Кызыл Тук ордени-биле демдеглээн.
Сактыышкын
Тес-Хем кожуунуң Ак-Эрик суурунда ооң ады-биле кудумчу адын адаан[3].
Шаңнал-макталдары
- 3-кү чаданың Алдар ордени (1944)
- 1-ги чаданың Ада-чурттуң Улуг дайынының ордени (1995),
- ТАР-ның ордени (1944)
- Күш-ажылдың Кызыл Тук ордени
Литература
- Сундуй М. Б. Эки турачы аъттыг эскадрон. Кызыл: Тываның ном үндурер чери, 1989.
- Пивоваров В. Добровольцы. Кызыл, 1990.
- АЛДЫН-ХЕРЕЛ Соян Минчимаа оглу / Урянхайско-тувинская энциклопедия. II том (Л-Я). Под общей ред. Шойгу С.К., отв. ред. Бичелдей К.А. Кызыл: "Мир тувинцев", 2021. С. 88.