Байыр-оол Моңгуш Сандан оглу

Рувики деп сайттан
Байыр-оол Моңгуш Сандан оглу
тыв. Байыр-оол Моңгуш Сандан оглу
Байыр-оол Монгуш Сандан оглу.png
Төрүттүнгенде ады Моңгуш Сандан оглу Байыр-оол
Төрүттүнген ай-хүнү 1921(1921)
Төрүттүнген чери Баян-Тала, Чөөн-Хемчик, ТАР
Мөчээн ай-хүнү 1969(1969)
Мөчээн чери Чөөн-Хемчик кожуун, Тыва АССР
Чурту Тыва Арат Республика
Тыва Автономнуг Совет Социалистиг Республика

Байыр-оол Моңгуш Сандан оглу (төрүттүнгенде ады — Моңгуш Сандан оглу Байыр-оол, орус. Байыр-оол Монгуш Санданович, 1921 чыл — 1969 чыл) — Ада-чурттуң Улуг дайынының киржикчизи, тыва эки турачы эскадроннуң танкыга удур боолаар взводунуң гвардейжи анаа дайынчызы, ТАР-ның «Дайынчы шылгарал дээш» медалының (1944) эдилекчизи[1].

Допчу намдары

Байыр-оол Моңгуш Сандан оглу 1921 чылда Чөөн-Хемчиктиң Баян-Тала сумузунга төрүттүнген.

Дайын мурнунда «Элегес» госхозка ажылдап турган.

Ада-чурттуң Улуг дайынынга киржилгези

Тыва Арат Революстуг Намның Төп комитединиң секретариадының 1943 чылдың август 25-тен шиитпири-биле 2-ги тыва эки турачы отрядтың танкыга удур боолаар взводунуң анаа дайынчызы кылдыр томуйлаткан.

Тыва Арат Республикадан тыва эки турачылар отряды Барыын фронтунуң 6-гы аъттыг корпузунуң Морозов аттыг 8-ки гвардейжи аъттыг Ровно дивизиязының 31-ги гвардейжи аъттыг полкунуң составынче 4-кү эскадрон кылдыр кирген. Ооң составында 1000 километр орук чок черге 45 хонук дургузунда агаар-бойдус талазы-биле кончуг берге байдалдарда чоруп келген. Марш үезинде тывалар кижи-даа, аът-даа талазы-биле чидириг чок турган. Тыва чылгычылар походка шыдамык чоруун көргүскеннер.

1944 чылдың январьның 29-та 4-кү эскадроннуң тыва аъттыг шериглери Украин ССР-ниң Ровно облазының Деражно суур дээш тулчуушкуннарга баштай киришкен болгаш халдаашкынга төлептиг үлегер-чижекти көргүскен.

Байыр-оол Моңгуш танкы удур боолаар взводтуң командылакчызы Бичен-оол Сарыгларның взводунуң гвардейжи анаа дайынчызы турган.

Ровно болгаш Дубно хоорайларны болгаш Украин ССР-ниң өске-даа чурттакчылыг черлерин хостаарынга эрес-дидим киришкен.

Дайын соонда

Дайын соонда Чөөн-Хемчик кожууннуң «Тувинский» совхозунга ажылдап чораан. 1969 чылда Чөөн-Хемчикке чок болган.

Шаңнал-макталдары


ТАР-ның «Дайынчы шылгарал дээш» медалының (1944)

Литература


• Сундуй М. Б. Эки турачы аъттыг эскадрон. Кызыл: Тываның ном үндурер чери, 1989.
• Пивоваров В. Добровольцы. Кызыл, 1990.
• БАЙЫР-ООЛ Монгуш Сандан оглу / Урянхайско-тувинская энциклопедия. I том (А-К). Под общей ред. Шойгу С. К., отв. ред. Бичелдей К. А. Кызыл: «Мир тувинцев», 2021. С. 138.

Демдеглелдер

Шөлүлгелер


Постановление Правительства Республики Тыва О списках участников Великой Отечественной войны 1941—1945 годов, призванных из Тувинской Народной Республики
Сундуй М. Б. Добровольный кавалерийский эскадрон