Байыр-оол Моңгуш Сандан оглу
| Байыр-оол Моңгуш Сандан оглу | |
|---|---|
| тыв. Байыр-оол Моңгуш Сандан оглу | |
| | |
| Төрүттүнгенде ады | Моңгуш Сандан оглу Байыр-оол |
| Төрүттүнген ай-хүнү | 1921 |
| Төрүттүнген чери | Баян-Тала, Чөөн-Хемчик, ТАР |
| Мөчээн ай-хүнү | 1969 |
| Мөчээн чери | Чөөн-Хемчик кожуун, Тыва АССР |
| Чурту |
|
Байыр-оол Моңгуш Сандан оглу (төрүттүнгенде ады — Моңгуш Сандан оглу Байыр-оол, орус. Байыр-оол Монгуш Санданович, 1921 чыл — 1969 чыл) — Ада-чурттуң Улуг дайынының киржикчизи, тыва эки турачы эскадроннуң танкыга удур боолаар взводунуң гвардейжи анаа дайынчызы, ТАР-ның «Дайынчы шылгарал дээш» медалының (1944) эдилекчизи[1].
Допчу намдары
Байыр-оол Моңгуш Сандан оглу 1921 чылда Чөөн-Хемчиктиң Баян-Тала сумузунга төрүттүнген.
Дайын мурнунда «Элегес» госхозка ажылдап турган.
Ада-чурттуң Улуг дайынынга киржилгези
Тыва Арат Революстуг Намның Төп комитединиң секретариадының 1943 чылдың август 25-тен шиитпири-биле 2-ги тыва эки турачы отрядтың танкыга удур боолаар взводунуң анаа дайынчызы кылдыр томуйлаткан.
Тыва Арат Республикадан тыва эки турачылар отряды Барыын фронтунуң 6-гы аъттыг корпузунуң Морозов аттыг 8-ки гвардейжи аъттыг Ровно дивизиязының 31-ги гвардейжи аъттыг полкунуң составынче 4-кү эскадрон кылдыр кирген. Ооң составында 1000 километр орук чок черге 45 хонук дургузунда агаар-бойдус талазы-биле кончуг берге байдалдарда чоруп келген. Марш үезинде тывалар кижи-даа, аът-даа талазы-биле чидириг чок турган. Тыва чылгычылар походка шыдамык чоруун көргүскеннер.
1944 чылдың январьның 29-та 4-кү эскадроннуң тыва аъттыг шериглери Украин ССР-ниң Ровно облазының Деражно суур дээш тулчуушкуннарга баштай киришкен болгаш халдаашкынга төлептиг үлегер-чижекти көргүскен.
Байыр-оол Моңгуш танкы удур боолаар взводтуң командылакчызы Бичен-оол Сарыгларның взводунуң гвардейжи анаа дайынчызы турган.
Ровно болгаш Дубно хоорайларны болгаш Украин ССР-ниң өске-даа чурттакчылыг черлерин хостаарынга эрес-дидим киришкен.
Дайын соонда
Дайын соонда Чөөн-Хемчик кожууннуң «Тувинский» совхозунга ажылдап чораан. 1969 чылда Чөөн-Хемчикке чок болган.
Шаңнал-макталдары
• ТАР-ның «Дайынчы шылгарал дээш» медалының (1944)
Литература
• Сундуй М. Б. Эки турачы аъттыг эскадрон. Кызыл: Тываның ном үндурер чери, 1989.
• Пивоваров В. Добровольцы. Кызыл, 1990.
• БАЙЫР-ООЛ Монгуш Сандан оглу / Урянхайско-тувинская энциклопедия. I том (А-К). Под общей ред. Шойгу С. К., отв. ред. Бичелдей К. А. Кызыл: «Мир тувинцев», 2021. С. 138.
Демдеглелдер
Шөлүлгелер
• Постановление Правительства Республики Тыва О списках участников Великой Отечественной войны 1941—1945 годов, призванных из Тувинской Народной Республики
• Сундуй М. Б. Добровольный кавалерийский эскадрон