Дажымба Кыргыс Чалзырай оглу
| Дажымба Кыргыс Чалзырай оглу | |
|---|---|
| тыв. Дажымба Кыргыс Чалзырай оглу | |
 | |
| Төрүттүнгенде ады | Кыргыс Чалзырай оглу Дажымба |
| Төрүттүнген ай-хүнү | 1 январь 1923 |
| Төрүттүнген чери | Мөрен, Эрзин, ТАР |
| Мөчээн ай-хүнү | 26 июнь 2000 (77 хар) |
| Мөчээн чери | Эрзин, Эрзин кожуун, Тыва Республика |
Дажымба Кыргыс Чалзырай оглу (төрүттүнгенде ады — Кыргыс Чалзырай оглу Дажымба, орус. Дажымба Данил Чалзыраевич, 1923 чылдың январьның 1 — 2000 чылдың июньнуң 26) — Ада-чурттуң Улуг дайынының киржикчизи, тыва эки турачы эскадроннуң танкыга удур боолаар взводунуң гвардейжи анаа дайынчызы, ССРЭ-ниң II-ги чаданың Ада-чурт дайынының оредининиң эдилекчизи (1985)[1], ТАР-ның Күш-ажыл ордениниң (1944) эдилекчизи.
Допчу намдары
Дажымба Кыргыс Чалзырай оглу 1923 чылдың январь 1-де Тыва Арат Республиканың Эрзинниң Мөренге төрүттунген.
1942 чылдан Тыва Араттың Революстуг Шерииниң аъттыг шериинге шериг албанын эрттирип турган.
Ада-чурттуң Улуг дайынынга киржилгези
Тыва Арат Революстуг Намның Төп комитединиң секретариадының 1943 чылдың август 25-тен шиитпири-биле 2-ги тыва эки турачы отрядтың танкыга удур боолаар взводунуң анаа дайынчызы кылдыр томуйлаткан.
Тыва Арат Республикадан тыва эки турачылар отряды Барыын фронтунуң 6-гы аъттыг корпузунуң Морозов аттыг 8-ки гвардейжи аъттыг Ровно дивизиязының 31-ги гвардейжи аъттыг полкунуң составынче 4-кү эскадрон кылдыр кирген. Ооң составында 1000 километр орук чок черге 45 хонук дургузунда агаар-бойдус талазы-биле кончуг берге байдалдарда чоруп келген. Марш үезинде тывалар кижи-даа, аът-даа талазы-биле чидириг чок турган. Тыва чылгычылар походка шыдамык чоруун көргүскеннер.
1944 чылдың январьның 29-та 4-кү эскадроннуң тыва аъттыг шериглери Украин ССР-ниң Ровно облазының Деражно суур дээш тулчуушкуннарга баштай киришкен болгаш халдаашкынга төлептиг үлегер-чижекти көргүскен.
Дажымба Кыргыс танкыга удур боолаар взводтуң командылакчызы Бичен-оол Сарыгларның взводунуң гвардейжи анаа дайынчызы турган.
Украин ССР-ниң Ровно, Дубно хоорайларын база Сурмичи суурун хостаарынга эрес-дидим киришкен.
Дайын соонда
Дайын соонда 1944 чылдан Тыва Автономнуг Областьтың аъттыг полугунга, Чөөн-Сибирь округтуң адыгжы ротазынга шериг албанын эрттирип турган.
1947 чылдан Эрзин кожууннуң Сарыг-Булуң суурда ВЛКСМ райкомунуң секретарының дузалакчызы турган.
1949 чылдан электри станциязының директору.
1950 чылдан Культура ордузунуң директору.
1952 чылдан кожууннуң саң-хөө килдизиниң үндүрүг агентизи.
1953 чылдан госстрахтың улуг инспектору кылдыр ажылдап турган.
1955 чылдан «Мөрен» колхозтуң, СЭКП-тиң райкомунуң, сельпо-нуң чолаачызы.
1971–1977 чылдарда Эрзинге орук участогунуң мастери, РСУ-нуң механиги, электрик, слесарь кылдыр ажылдап чораан.
Тыва республиканың Эрзин кожуунунуң Эрзин суурга 2000 чылдың июнь 26-да чок болган.
Сактыышкын
Эрзин кожууннуң Мөрен суурунда ооң ады-биле кудумчу ады адаан болгаш ол кудумчуда ооң тураскаалын салган[2].
Шаңнал-макталдары
• ТАР-ның Күш-ажыл ордени (1944)
• «Ада-чурттун Улуг дайынынга Германияны тиилээни дээш» медаль (1947),
• «Эрес-дидим ажылы дээш. Ленинниң төрүттүнгенинден бээр 100 чыл оюнга уткуштур» (1970).
Литература
• Сундуй М. Б. Эки турачы аъттыг эскадрон. Кызыл: Тываның ном үндурер чери, 1989.
• Пивоваров В. Добровольцы. Кызыл, 1990.
• ДАЖЫМБА Данил Чалзыраевич / Урянхайско-тувинская энциклопедия. I том (А-К). Под общей ред. Шойгу С.К., отв. ред. Бичелдей К.А. Кызыл: "Мир тувинцев", 2021. С. 275.
Демдеглелдер
Шөлүлгелер
• Постановление Правительства Республики Тыва О списках участников Великой Отечественной войны 1941—1945 годов, призванных из Тувинской Народной Республики
• Сундуй М. Б. Добровольный кавалерийский эскадрон