Лакпа Хомушку Дарыма оглу

Рувики деп сайттан
Лакпа Хомушку Дарыма оглу
тыв. Лакпа Хомушку Дарыма оглу
Төрүттүнгенде ады Хомушку Дарыма оглу Лакпа
Төрүттүнген ай-хүнү 1919(1919)
Төрүттүнген чери Кара-Дыт, Эрги-Барлык, Даа кожуун, Урянхай край
Мөчээн ай-хүнү 9 февраль 1944(1944-02-09)
Мөчээн чери Похорельце, Ровно облазы, Украин ССР

Лакпа Хомушку Дарыма оглу (төрүттүнгенде ады — Хомушку Дарыма оглу Лакпа, орус. Лакпа Хомушку Дарыма оглу, 1919 чылдың июль1944 чылдың февральдың 9) — Ада-чурттуң Улуг дайынының киржикчизи, тыва эки турачы эскадроннуң 4-кү взводунуң гвардейжи анаа дайынчызы.

Допчу намдары

Лакпа Хомушку Дарыма оглу 1919 чылдың июльда Даа кожууннуң Эрги-Барлык сумузунуң Кара-Дыт деп черге төрүттүнген[1].

1937-1939 чылдарда Тываның Араттың Революстуг Шериинге шериг албанын эрттирип турган.

1939 чыл соонда Тыва Төп кооперацияның Кызыл хоорайда хереглекчилер ниитилелиниң комендантызы болуп ажылдаан[2].

Ада-чурттуң улуг дайынынга киржилгези

Тыва Арат Революстуг Намның Төп комитединиң секретариадының 1943 чылдың август 25-тен шиитпири-биле 2-ги тыва эки турачы отрядтың 3-кү взводунуң анаа дайынчызы кылдыр томуйлаткан.

Тыва Арат Республикадан тыва эки турачылар отряды Барыын фронтунуң 6-гы аъттыг корпузунуң Морозов аттыг 8-ки гвардейжи аъттыг Ровно дивизиязының 31-ги гвардейжи аъттыг полкунуң составынче 4-кү эскадрон кылдыр кирген. Ооң составында 1000 километр орук чок черге 45 хонук дургузунда агаар-бойдус талазы-биле кончуг берге байдалдарда чоруп келген. Марш үезинде тывалар кижи-даа, аът-даа талазы-биле чидириг чок турган. Тыва чылгычылар походка шыдамык чоруун көргүскеннер.

1944 чылдың январьның 29-та 4-кү эскадроннуң тыва аъттыг шериглери Украин ССР-ниң Ровно облазының Деражно суур дээш тулчуушкуннарга баштай киришкен болгаш халдаашкынга төлептиг үлегер-чижекти көргүскен.

Моңгуш Доржунуң взводунуң гвардейжи анаа дайынчызы турган. Украин ССР-ниң Ровно облазының Ровно, Дубно хоорайларын хостаарынга эрес-дидим киришкен. В. Я. Катренчиктиң «Тывадан Украина чедир» деп номунда Хомушку Лакпаның ады дөрт катап кирген. Сурмичи дээш тулчуушкун үезинде Сат Бурзекейниң 11 пулеметчулары кижи бодап көрбээн маадырлыын болгаш коргуш чогун көргүскеннер. Дайзынның миномедундан үнген мина чаштанчызындан пулеметчик Сарыглар Дидиржаа өлген. Ооң пулемедундан Лакпа Хомушку адып эгелээн. Дайзыннарның калчаалыг боолаашкынын ол түр када соксаткан.

Фашистерниң минометтарының октаан миналары тываларның кырынга шыва кээп дүшкен. Базыр Монгуш, Дыртык-оол Доңгак, Сарыглар Канчыыр-оол маадырлыы-биле өлгеннер. Фашистер чоокшулап-ла органнар. Тываларның ээлеп алган бедикчигежин дедир хунаап алыр бодааннар. Сат Бүрзекей баштаан дайынчылар октары төнгүжеге чедир тулушканнар. Старшина Дажы-Серен дайзынның калчаалыг огундан аар балыглаткан. Бир пулемет ыыт чок барган: Лакпа Хомушкунуң өлгенин өөрү билип кааннар».

Сактыышкын

Ада-чурттуң Улуг дайынынга эки тура-биле киришкен, кайгамчыктыг маадырлыг чорукту көргүскен, панфиловчуларның маадырлыг чоруун катаптаан кара баштыг тыва оолдарның бирээзи Хомушку Дарыма оглу Лакпа дайынчы шаңнал албаан, ону шаңналче кым-даа киирбээн болган. Орден-даа чок, медаль-даа чок. Ынчалза-даа Эрги-Барлыктың эң чараш булуңу Кара-Дытка төрүттүнген Хомушку Лакпа тыва чоннуң алдарлыг маадыр оглу болуп кезээ мөңгеде артар дээрзинге кандыг-даа чигзиниг чок[3].

Литература


• Сундуй М. Б. Эки турачы аъттыг эскадрон. Кызыл: Тываның ном үндүрер чери, 1989.
• Моллеров Н. М. Книга Памяти. Республика Тыва. Кызыл, 1995
• ЛАКПА Хомушку Дарыма оглу/ Урянхайско-тувинская энциклопедия. II том (Л-Я). Под общей ред. Шойгу С.К., отв. ред. Бичелдей К.А. Кызыл: "Мир тувинцев", 2021. С. 4.

Демдеглелдер

Шөлүлгелер


Постановление Правительства Республики Тыва О списках участников Великой Отечественной войны 1941—1945 годов, призванных из Тувинской Народной Республики
Сундуй М. Б. Добровольный кавалерийский эскадрон