Намдаков Даши Бальжанович
| Дашинима Бальжимаевич Намдаков | |
|---|---|
| Намдагай Бальжамын Дашанима | |
| | |
| Төрүттүнген хүнү | 1967 февральдың 16 (59 лет) |
| Төрүттүнген чери | |
| Чурту | |
| Өөредилгези | |
| Шаңналдары | |
| Сайт | dashi-art.com |
Дашинима Бальжимаевич Намдаков (төр. 1967 февральдың 16, Хилок району[d], Чита облазы[d]) — российжи скульптор, график, чурукчу, ювелир база дизайнер[1][2]. Россияның уран чүүл академиязының академии (2021); кежигүн-корреспондент (2011). Россия Федерациязының алдарлыг чурукчузу (2020). Россияның чурукчулар Эвилелиниң кежигүнү. Россия Федерациязының Президентизиниң чанында культура болгаш уран чүүл талазы-биле чөвүлелдиң кежигүнү (2024 чылдың октябрь 15-тен)[3].
Допчу намдары
Даши Намдаков Забайкальеде Укурик деп бурят суурга төрүттүнген. Долу ады — Дашинима («Даши Нима») — бурят дылдан «Аас-кежиктиг хүн»[4]. 8 ажы-төлдүг Бальжан биле Буда-Ханда Намдаковтарның 6 дугаар оглу кылдыр төрүттунген[5]. Скульпторнуң өг-бүлези дарганнарның «дархатэ» деп бурунгу аймаанга хамааржыр, оон тергиин ювелирлер, мастерлер болгаш чурукчулар үнүп турган. Чүгле оларга шилиттингениниң ыдыктыг демдээ от-биле ажылдаарын чөпшээрээн[4]. Ачазы — Бальжан Намдаков, сураглыг улусчу ус-шевер — дарган болгаш чурукчу, сарыг шажынның бурганнарының танхкаларын чуруп чораан болгаш скульптор, хевис кылыкчызы[4].
Намдактарның чүдүлгези-биле ада-иези ышкаш сарыг шажынчы[4][6].
Намдаков 7 харлыынга чедир оруставас турган, ол үеде ада-өгбезиниң бажыңынга чурттап турган[7]. Ол дугайында соонда ол мынча дээн[7]:
| Бүгү-ле сүнезиннер, дириг амытаннар, амытаннар-биле долган, анаа-ла кайгамчык улуг, бүрүн бай делегейлиг турган мен. Школага өөренип чеде бээримге, меңээ мынча дээн: «Бүгү делегей ол саазынче кире бээр, артканын бажыңдан үндүр октап көр. Ол дээрге сээң аарышкылыг даап бодаашкыныңда". Оран-делегей база ол бүрүде эптежип алган. Мен 44 харлыг мен, бүгү назынымда мени кызыгаарлап турар бо саазындан канчап адырлып алырым дээш демисежип чоруур мен; мээң кылып билир чүүлдерим ада-иемге, төрээн чуртумга хүлээлгелиг мен. |
Шыңгыы сагылга-чурумнуң уржуундан доктаамал ханы депрессияга таварышкан интернатка өөренип турган. Ол ижин-баарның аар аарыынга болгаш дөрт кезиишкин эрттиреринге чедирген, ындыг-даа болза, ол дузалаваан. Нарын езулалды эрттирген. Хам кадай Намдаковту эмнээн. Ол чүүл ооң дараазында чогаадылгазынга салдарны чедирген, чүге дизе ол аарыг бойдус-биле харылзаа үзүлгениниң төлевири деп аңаа тайылбырлаан[4].
Даши Намдаков Улан-Удэ хоорайда бурят скульптор Г. Г. Васильевтиң мастерскаязынга ажылдап эгелээн.
Москваның күрүнениң академиктиг уран чүүл училищезинче 1905 чылда өөренип кирген, ынчалза-даа конкурс-биле эртпейн, Новосибирскиниң инженер-тудуг институдунуң архитектура факультединче кирип алган, ынчалза-даа скульптура-биле ажылдаар ужурлуун билгеш, дооспайн барган[4].
1988 чылда Красноярскиниң күрүнениң уран чүүл институдунче өөренип кирген[4], чурукчулар болгаш скульпторлар Л. Н. Головницкийден, Ю. П. Ишхановтан? А. Х. Боярлинден, Э. И. Пахомовтан өөренип турган[4] (Ленинградтан Сибирьже башкылаар дээш келген),[8]. Головницкийниң дузазы-биле институтту хуусаа бетинде дооскан. Намдаковтуң чогаадыкчы ажылынче бүрүнү-биле шымныгып, чүнү-даа чардыктырбас арганы бээр деп санаан Головницкийниң мастерскаязынга хааглыг тургаш, диплом төлевилелин бижээн[4]. Аңаа-ла Намдаков аңаа келген башкыларга шылгалдаларны дужаап турган[4].
Институт дооскаш, 1992 чылда Даши Улан-Удэже ээп келгеш, аңаа ажылын уламчылаан[4][9]. Ол маңаа-ла бичии (каш борбак кв. метр) ювелир мастерскаязы ажыдып алгаш, бурунгу базырыктардан тывылган чүүлдер кылдыр стилизастаан скульптура кылыгларын кылып турган[4]. Сөөлзүредир ол мынчаар сактып чугаалаан: «Ол акшаны болгаш ынчан Сбербанкыга ажылдап турган өөм иштиниң шалыңының чамдыызын хүлерге орнап ап турган бис. А ол материалдан шуткуп кудары — бүдүн технология болгай. Чааскаан ону кылыры болдунмас-акша-шалың төлээр ужурлуг кижилер херек. Черле бо чорудулганы бөдүүнү-биле организастап болур турган болза, скульпторларывыс оон-даа хөй болур турган деп бодаар мен»[10]. Ол үеде ооң ажылының графиги мындыг: ийи неделя — садар каасталгалар кылыры, дараазында ийи неделя — «сагыш-сеткилге» чогаадыкчы ажыл кылыры[4].
2000 чылда Даши Намдаковтуң Иркутскиге бир дугаар хууда делгелгези болуп эрткен, ол эң бедик демдектерни ап, ону алдаржыткан[4][11].
Чогаадыкчы уран чүүлү
Даши Намдаковтуң ажылдары уран шуткулга чазаар болгаш холушкак техникага кылдынган. Чогаалдары хүлерден, мөңгүнден, алдындан, честен, үнелиг даштардан, ол ышкаш сөөктен (мамонт азыындан), аът дүгүнден болгаш ыяштан кылдынган. Скульптура ювелирлиг кылыглар графика болгаш гобеленнер национал культураның элементилери Төп Азияның чаңчылдары буддийжи хөөннер үндезининде турар тодаргай онзагай бот тускайлаң стили бар. Даши Намдаковтуң дөзевилели-биле ооң өг-бүлезиниң кежигүннери ойнаар-кыстарны чазаар (ойнаар-кыстарны скульптуралар хевирлиг аянныг национал хептер-биле кылган)[12].
Даши Намдаковтуң ажылдары Күрүнениң Эрмитажының, Санкт-Петербург хоорайда Россияның этнографтыг музейиниң, Чөөн чүк чоннарының уран чүүл музейиниң, Москвада амгы үениң уран чүүл музейиниң фондуларында, делегейниң дыка хөй чурттарының музейлеринде, ооң иштинде — «Тибет-Хауста» (Нью-Йорк) база «Уран чүүл музейинде» (Гуанчжоу, Кыдат) шыгжаттынган[13]. Скульптуралары В. В. Путинниң («Стихия»)[4], М. Ш. Шаймиевтиң («Всадник»)[4], Ю. М. Лужковтуң[4], Р. А. Абрамовичтиң («Вечер», «Старый воин»), база ол ышкаш Германияда, Францияда, Бельгияда, Швейцарияда, Финляндияда, Японияда, АКШ-та, Тайваньда хууда коллекцияларда бар[4]. Д. Б. Намдаковтуң ажылдары Герхард Шрёдерде база Ума Турман артисте бар[10].
Лондонга 2012 чылдың апрель 14-те Даши Намдаковтуң кылган Чиңгис-Хаанның монументалдыг скульптуразын тургускан.
Д. Б. Намдаковтуң «Маски» болгаш «Актёр» деп скульптуралары бүгү-российжи амгы үениң драматургия фестивалының шаңналдары болган (Иркутск, 2002, 2003), а «Хозяин» деп скульптуразы — Иркутск хоорайга делегей чергелиг документалдыг кино фестивалының шаңналы (2002). 2003 чылда ол Россияның уран чүүл академиязының мөңгүн медалы-биле шаңнаткан.
2004 чылдан тура Москвада, 2014 чылдан тура Лондонда чурттап ажылдап чоруур.
2007 чылда режиссер Сергей Бодровтуң «Монгол» деп кинозунуң чурукчузу болуп турган[4][14]. Бо кинога ажылы дээш Даши Намдаков «Чурукчунуң эң эки ажылы дээш» Ника шаңнал[4] база «Белый слон» шаңналы алган[10][15].
2008 чылдың июль 30-де скульпторнуң мастерскаязын оорлаан[16] (ооң кадында, чүгле ювелирлиг кылыгларны эвес, а оларны кылыр хевирлерни база алгаш барган). «Беш чыл дургузунда ажылдап алган бүгү чүүлдеривисти — деп, Д. Б. Намдаков бадыткаан, — чаңгыс дүне алгаш барган. Чамдык кижилер дыка байый берген болбайн канчаар — бурган оларга кадыкшылды хайырлаңар. Баштай девидеп турган бис, ынчалза-даа ооң соонда оожургай берген бис. Ол чүгле мээң күш-ажылым эвес, а мээң коллегаларым — ювелирлерниң болгаш даш-биле ус-шеверлерниң өнчүү турган болгай. Ынчалза-даа сорулганы салып алгаш, коллекцияны хуусаазында катап күүсеткен»[10].
Делгелгелер цикли дээш 2009 чылда Даши Намдаков Россия Федерациязының Чазааның культура талазы-биле шаңналының лауреады болган.[17].
2019 чылдың февральда Красноярскиде Сибирьниң федералдыг университединиң чанында сесерликке «Трансформация» деп ландшафт скульптуразын тургускан[18].
2020 чылда «Звезда» телеканал Даши Намдаковту Россия Федерациязының Чепсектиг күштериниң Кол хүрээзиниң кол чурукчузу кылдыр адаан[19][20].
2021 чылдың август айда Забайкалье крайның чазааның, Забайкалье крайның культура яамызының база Даши Намдаковтуң Арт-Фондузунуң деткимчези-биле бодунуң төрээн Укурик суурунуң чанынга скульптор «Ленд-арт Туги» парыгын ажыткан. Забайкальеге паркты тургузарының сорулгазы крайның чаңчылчаан чурттакчы чонунуң национал культуразын деткиириниң күрүне политиказы-биле онзагай чогаадыкчы чорукту ооң бүгү-ле илерээшкиннеринге нептередир күзел-биле ол ышкаш суурну катап тургузар ниити күштер-биле холбаалыг[21].
Даши Намдаковтуң ажылдары Улан-Удэден ырак эвесте «Чиңгис-Хаанның шаттары» деп нептереңгей турисчи черге салыры 2024 чылдың август айда билдинген[22].
2024 чылдың сентябрьда Владивостокта Орус ортулукта, «Ыраккы Чөөн Чүктүң кудумчузу» делгелгеде тускай тургускан Намдаковтуң «Солнечный миф» деп 9 метр скульптуразын тургускан[23].
Делгелгелери
2007 чылдың декабрь 21-ден 2008 чылдың январь 13-ке чедир Москвада Третьяковтуң күрүне галереязынга Даши Намдаковтуң хууда делгелгези болуп эрткен, аңаа ооң мурнунда чеди чылда кылган ажылдарын делгээн[13].
Иркутскиниң В. П. Сукачев аттыг регионнуң уран чүүл музейинге 2008 чылдың ноябрьда Даши Намдаковтуң «Преображение» деп ажылының делгелгезин ажыткан[10].
2010 чылдың февраль 26-дан апрель 4-ке чедир Санкт-Петербургка, Күрүнениң Эрмитажынга, ААН «Атомэнергомаш»-тың («Росатом» күрүне корпорациязы) деткимчези-биле, археологтуг коллекцияның шедеврлериниң контекстизинге Д. Б. Намдаковтуң «Дөзү сагышсырал. Даши Намдаковтуң көшкүн чоннарының өртемчейи»[17][24].
Бо чылдың июнь 1-ден июль 31-ге чедир Казань хоорайга Хазин национал уран чүүл галереязынга Д. Б. Намдаковтуң «Көшкүн кижиниң өртемчейи» деп делгелгези болуп эрткен, ону Татар Республиканың Президентизи Р. Н. Минниханов[25], Татар Республиканың күрүне чөвүлекчизи М. Ш. Шаймиев[7], Татар Республиканың Күрүне Чөвүлелиниң даргазы Ф. Х. Мухаметшин болгаш өске-даа албан ёзузунуң кижилери көрген. Ниитизи-биле делгелгениң ажыдыышкынынга дөрт чүс ажыг кижи киришкен, аалчыларның ниити саны 4,2 муң хире кижи болган.
2014 чылдың апрель 24-тен сентябрь 15-ке чедир Кызыл шөлде Россияның Күрүнениң Төөгүлүг музейинге бурунгу, классиктиг болгаш амгы Россияның «көшкүн» культуразының делгелгези эртип турган, аңаа Д. Намдаковтуң ажылдары кол залдарда (Кентавр болгаш чалгын кыс) хөйү-биле көргүзүп турар болгаш немелде археологтуг делгелгелер хову болгаш арга-арыг-хову Россияның тураскаалдары (ооң иштинде Иркутск регионнуң чурт-шинчилел музейиниң чыындыларындан).
Красноярскиниң В. И. Суриков аттыг күрүнениң уран чүүл музейинге 2014 чылдың июнь 26-да Азия-Оожум Океан регионунуң чурттарының IV Делегей чергелиг хөгжүм фестивалының үезинде Даши Намдаковтуң делгелгезин ажыткан[26].
2015 чылдың август 25-те Иркутск хоорайда Виктор Бронштейнниң галереязынга делгелге ажыттынган[27].
2016 чылдың февраль 22-ден май 5-ке чедир Москваның JART галереязынга Даши Намдаковтуң «Шымныышкын» деп юбилейлиг делгелгези болуп эрткен[28]. Төлевилел Намдаковтуң юбилейлиг делгелгелериниң сериязын ажыдып турар: чурукчу 2017 чылдың февральда 50 харлаан[28]. Аңаа чурукчунуң аңгы-аңгы чылдарда кылган эң-не онзагай ажылдары бараалгаткан: «Чингисхан» (2003), «Похищение» (2007), «Стихия» (1999). Оон аңгыда көрүкчүлер Кызылдың Енисей эриинге тургускан «Хаанның аңнаашкыны» тураскаалдың (2014 чыл) мольберттиг миниатюрлуг хоолгазын көрүп болур.
2022 база 2023 чылдарда Москвага Ада-чурт дайынының музейинге Даши Намдаковтуң скульптурлуг ажылдарын «Сибирьниң дүштери» деп интерактивтиг делгелге үезинде делгээн. Ол ажылдарның долу эвес даңзызы «Арзылаң», «Хам», «Генийниң төрүттүнгени», «Аъттыг кижи», «Хааннар аңнаашкыны», «Инь-Янь».
2025 чылдың февральда «Стихия. Даши Намдаков» Якутскуга ажыттынган. Авторнуң үнелээни-биле, Якутияга ажылдар делгелгези ооң хөй чылдарда күзели турган. Чурукчунуң эң-не билдингир ажылдары чуруктар скульптуралар болгаш ювелир кылыглары үш залды ээлээн[29].
Делгелгелерниң хуусаа үези
Бажыңче орук. Үстүкү Байкал крайның уран чүүл-делгелге комплеки, Чита. Бот-тускайлаң делгелге: скульптура болгаш каасталга уран чүүлү.
Ылап шын. Ювелирлиг уран чүүл. Күрүне Приморскийниң уран чүүл галереязы.
«Өскерлиишкин» деп делгелге. Россияның уран чүүл академиязы.
- 2020
В. Бронштейн галереязында Даши Намдаковтуң делгелгезин чаарткан.
Москваның «Патриот» парыгынга «Тиилекчилерниң аваларынга» деп скульптурлуг композиция.
«Иштики талазындан» деп делгелге. Музеон парыгы, Москва.
- 2019
«75-75», юбилей делгелгези Бурят Республиканың Национал музейинге, киржилгези.
«Иштики талазындан», Зарядье делгелге залы, бот-тускайлаң делгелге.
Россияның уран чүүл академиязы, скульптура бөлүүнүң түңнел бөлүк делгелгези, киржилгези.
Даши Намдаковтуң уран чүүлү, Чаа Иерусалим музейи болгаш делгелге комплекизи, бот-тускайлаң делгелге.
- 2018
Өске хемчээл. Скульптура. Иркутск хоорайның В. Бронштейн галереязында.
Даши Намдаковтуң уран чүүлү, Күрүнениң орус музейи, Санкт-Петербург, бот-тускайлаң делгелге.
- 2017
Санкт-Петербургтуң Манеж төп делгелге залынга чаңгыс аай делгелге, скульптура. Иркутск хоорайның В. Бронштейн галереязында бот-тускайлаң делгелге, каасталга уран чүүлү. Москваның JART галереязында бот-тускайлаң делгелге.
- 2016'
Юбилейлиг делгелге, «Чүдүрлүүшкүн» Москвада JART галереязында төлевилелдиң бир кезээ, «Даши Намдаков. Иммерсия»[28]. Аңаа чурукчунуң аңгы-аңгы чылдарда кылган эң-не онзагай ажылдары бараалгаткан: «Чингисхан» (2003), «Похищение» (2007), «Стихия» (1999). Оон аңгыда көрүкчүлер Кызылдың Енисей эриинге тургускан «Хаанның аңнаашкыны» тураскаалдың (2014 чыл) мольберттиг миниатюрлуг хоолгазын көрүп болур.
Чаа Иерусалим музейинге болгаш делгелге комплекизинге чаңгыс аай делгелге
- 2015
Ордос скульптура музейинде болгаш Хэнань провинция музейинде «Көшкүн. Орус скульптор Даши Намдаковтуң ажылдары», Уран чүүл академиязында (Флоренция) «Өскерлиишкин» база «Мистиктиг черже аян-чорук: Даши Намдаковтуң Азия дугайында сактыышкыннары» деп бот-тускайлаң делгелгелер бар.
Бөлүк делгелгелерниң аразында Виктор Бронштейн галереязында (Иркутск) «Азияның сүлдези», Халсион галереязында (Лондон) «Чогаадыкчы уран чүүл» бар.
- 2014
Персональные выставки — « Кочевник. Россияның скульптору Даши Намдаковтуң» Пекинниң делегей уран чүүл музейинге болгаш күрүнениң уран чүүл музейинге, "Даши Намдаковтуң чогаалдары. Дээр биле чер аразында " Халсион Галереяда (Лондон) биле күрүнениң уран чүүл музейинде, «Аватар» Халсион Галереяда (Лондон).
«Эгези дээш сагышсырал. Даши Намдаковтуң көшкүн чоннарының өртемчейи» деп Красноярскиниң Суриков аттыг уран чүүл музейинге делгелгези
- 2013
Гильберт Альберт галереязында (Нью-Йорк) «Сиилбиг көрүштер: Даши Намдаковтуң каасталгалары болгаш скульптуразы», Национал уран чүүл ниитилелинде (Нью-Йорк) «Көшкүн: келир үениң сактыышкыннары» база Тампере уран чүүл музейинде «Мифтер делегейи» деп чаңгыс аай делгелгелер бар.
Бөлүк делгелгелерниң аразында «Чажыт» Ц. С. Сампилов Бурят Республиканың уран чүүл музейи.
- 2012
Эртем болгаш культураның национал төвүнде (Прага) «Өскерлиишкин» база Халсион галереязында (Лондон) «Көшкүн кижиниң өртемчейи» деп бот-тускайлаң делгелгелер бар.
Хико Мидзуно аттыг каасталгалар колледжизинге (Токио) «25» деп каасталгалар болгаш графика делгелгези.
Бөлүк делгелгези В. П. Сукачев аттыг Иркутск регионнуң уран чүүл музейи болгаш чурукчулар эвилели.
- 2011
Бот-тускайлаң делгелгелер: «Даши Намдаковтуң хүлер Азиязы» Иркутск регионнуң В. П. Сукачевти Байкалдың экономиктиг форумунуң программазының езугаар, «Көшкүн Даши Намдаковтуң өртемчейи» ТАР-ның Уран чүүл уран чүүлүнүң күрүне музейинге, Хазин галереязынга, Казаньның Кремльинге.
- 2010
Күрүнениң Эрмитаж музейинге «Ностальгия происхождения: Кочевная вселенная Даши Намдаков» деп бот-тускайлаң делгелге.
Парижтиң Гранд-Палазында Россияның национал делгелгезинге киржилге.
Вилла Версилианада (Пьетрасанта) «Преображение: скульптура и рисунки Даши Намдакова» деп делгелге төлевилели.
- 2009
Бурят Республиканың Ц. С. Сампилов аттыг уран чүүл музейинге, «Даши Намдаковтуң элементилери» Омск облазының М. Врубель аттыг уран чүүл музейинге, «Даши Намдаковтуң элементилери: скульптура, графика, каасталгалар чыындызы» Москваның күрүнениң «Новый Манеж» делгелге залынга.
- 2008
Бот-тускайлаң делгелгелер: «Дашиниң хүлер Азиязы» Далянь хоорайның музейинге, «Өскерлиишкин: Даши Намдаковтуң скульптура, графика болгаш каасталгалар чыындызы» В. П. Сукачев аттыг Иркутск регионнуң уран чүүл музейинге, база «Өскерлиишкин: Даши Намдаковтуң скульптура, графика болгаш каасталгалар чыындызы» Нащокинниң бажыңының галереязынга (Москва).
- 2007
Бот-тускайлаң делгелгелерниң аразында Күрүнениң Третьяков галереязы, Чжуншань хоорайның музейинде «Дашиниң хүлер Азиязы», Гуанчжоу уран чүүл музейинде «Дашиниң хүлер Азиязы», Дунгуань делгелге төвү бар.
Бөлүк делгелгези: «Сүлдениң илередиишкини» Россияның амгы үениң төөгүзүнүң күрүнениң төп музейинге (Нащокинниң бажыңының галереязы-биле кады).
- 2006
Тайчжун уран чүүл төвүнге чаңгыс аай делгелге: «Дээрниң шыгжамыры адаанда мунукчу».
«Көшкүннерниң өртемчейи», Пекинниң делегей чергелиг уран чүүл музейи (Муң чылдың музейи «Кыдат өргээ»).
Бурят Республиканың Төөгүзүнүң музейи биле Пекинниң Иркутск регионнуң тус черниң музейи-биле кады делгелге төлевилели.
Кыдаттың делегей чергелиг галерея делгелгезинге киржилге (Пекин).
Национал уран чүүл музейинге «Ажык Россия».
Россияның чурукчуларының бөлүк делгелгезинге киржилге (Пекин).
- 2005
Чаңгыс аай делгелгелерниң аразында Национал Төөгү Музейинде (Тайбэй), Джефф Су уран чүүл галереязында (Тайбэй), Сонцзин галереязында (Сингапур) каасталгалар болгаш скульптура, Ханарт галереязында (Гонконг) каасталгалар болгаш скульптура бар.
Арт Тайбэйге (Тайбэй), Сингапурнуң эртине-байлак делгелгезинге, Москваның делегей чергелиг уран чүүл салонунга (Манежтиң төп делгелге залы) киржилгези. Лос-Анджелестиң делегей чергелиг антикварлыг уран чүүл болгаш эртине-байлак ярмарказы (Лос-Анджелес), Чикагонуң амгы болгаш классиктиг уран чүүлү (Чикаго), Арт Майами (Майами-Бич) база Палм-Бич Коннассерс (Вест-Палм-Бич).
Гаосюн аттыг төөгү музейинге буддийжи тангка дүрзүлер чыыкчызы А.Иващенко-биле кады «Пермамент адаанда мунукчу» деп делгелге төлевилели.
- 2004
Делегей чергелиг делгелге төвүнге (Гонконг) РБК-ның делегей конференциязының үезинде хааглыг көргүзүг.
Чөөн чүк улустарының уран чүүлүнүң күрүне музейинде «Көшкүн кижиниң октаргайы» (Бурят эртем-шинчилел төвүнүң болгаш сибирь коллекционерлериниң коллекциялары-биле кады) делгелге төлевилели.
Персоналдыг делгелгелери-Тибет House US, Герцевтиң Галереязы (Атланта).
Бөлүк делгелгелери-Palace hotel, Гштад (Швейцария), чурукчунуң Төп бажыңы «Орус неделя».
- 2003
Уран чүүл музейинге (Екатеринбург), Орус этнографтыг музейге, Мурнуу чүк уран чүүлүнүң күрүне музейинге, Иркутскиниң В. П. Сукачев аттыг музейи база Красноярскиниң культура-төөгүлүг музей комплекизинге музей биенналези.
- 2002
Зураб Церетелиниң уран чүүл галереязында бот-тускайлаң делгелге болгаш Төп чурукчулар бажыңынга бөлүк делгелгези.
- 2001
Классиктиг галереяга (Иркутск), Бурят Республиканың төөгүзүнүң музейинге болгаш Моолда Чурукчулар эвилелиниң галереязынга (Улан-Батор) бот-тускайлаң делгелгелер.
- 2000
Сукачев аттыг Иркутск регионнуң уран чүүл музейи — бот-тускайлаң делгелге[4]
Уран чүүлүнүң үнелели
Искусствовед М. В. Москалюктуң бодалы-биле:[2]
Россияның академиктиг школазының кижизиткен бурят мастериниң дылы бурунгу цивилизациялар болгаш бүгү кижи төрелгетенниң культуразының улуг каъды-Биле дириг харылзааларны дашиниң мистиктиг овур-хевири-биле медереп билип, ооң-биле кады профессионал уран чүүлдүң пластиктиг дылын тергиин эки билир болгаш амгы үениң кижизи болурунуң ачызында делегей хөй-ниитиге билдингир болгаш аажок хереглелдиг.
Искусствовед Т. А. Бороноеваның бодалы-биле:[30]
Чогаадыкчы чорукка чаа арганың эң-не көскү болгаш көскү чижээ — Даши Намдаковтуң уран чүүлү. Ооң скульптуралары, бистиң көрүжүвүс-биле алырга, мурнуу чүктүң кижилериниң хүрээлеңин канчаар ажыглап, харылзажып турарын көргүзүп турар. Чурукчунуң ажылынга онзагай чаа чүүлдерни берип турар делегейниң гротесктиг көрүжү безин, хевир болгаш утка талазы-биле амгы үениң көрүжүн хандырар стереотиптерни чамдыкта катап тургузуп турар. Ооң материал-биле ажылдаарынга хамаарылгазы — хүлер-биле — дыка ийи аңгы: амгы үениң көрүкчүлериниң сагыш-сеткилинге бир шагда чаяаттынган болгаш тодаргай эвес кылдыр чаңчыктырган таныш дүрзүлерни хевир, өң болгаш каасталга талазы-биле катап тургузуп тургаш, чурукчу бистиң хүн бүрүде ажыглап турар чүүлдеривиске шаптыктап турар колдуунда чаа, онзагай болгаш манаваанывыс дүрзүлерни чуруп турар (Ритуал, Хүлбүстүг Кижи, Улуг Чемпион).
Галерея
Кызылда Азияның төвү обелиск. Хүлер, даш
Шаңналдары болгаш хүндүлүг аттары
- Тыва Республиканың ордени (2014 чылдың сентябрь 4) — Тыва Республиканың хөгжүлдезинге үлүг-хуузун кииргени дээш база Россия биле Тываның демнежилгезиниң 100 чылынга тураскаадып[31].
- Россия Федерациязының алдарлыг чурукчузу (2020 чылдың август 21) — социал чугула болгаш хөй-ниитиге чугула хемчеглерни организастаарынга болгаш эрттиреринге улуг үлүг-хуузун кииргени дээш[32].
- 2009 чылдың Россияның Чазааның культура талазы-биле шаңналы — «Өскерлиишкин: Даши Намдаковтуң скульптуразы, графиказы болгаш каасталгалары» деп делгелге төлевилели дээш.
Демдеглелдер
- ↑ Кистова, 2018, с. 166.
- ↑ 1 2 Скульптура TRANSFORMATION изменит всё (орус) // Новая университетская жизнь. — 2019. — 15 февраля (№ 1). — С. 14—15.
- ↑ Структура ∙ Президент России (рус.). Президент России (15 октябрьның 2024). Хынаан ай-хүнү: 9 декабрьның 2025.
- ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 Овечкина И. Вселенная Даши Намдакова (рус.). web.archive.org. Экономическая газета. Хынаан ай-хүнү: 9 декабрьның 2025.
- ↑ Гаврилова Н. После Иркутска мне открылись все музеи мира (рус.) (15 августуң 2016). Хынаан ай-хүнү: 9 декабрьның 2025.
- ↑ «Буддизм Дашаның чогаадыкчы ажылында ханы илереттинген. Буддизм ооң ажылдарында кандыг рольду ойнап турарын айтырарга, буддист кижи болгаш, ындыг айтырыгны дыңнаары безин элдептиг-дир деп харыылаан. Санкт-Петербург хоорайда дацанның ханазында хүрээниң бирги камбы-ламазының чырык адынга тураскааткан, чурукчунуң кылганы мрамор манза-барельеф бар. Ооң ажылдарының чаңчылчаан овур — хевирлери дораан көстүп турар-ол дээрге көшкүн чоннар, дайынчылар болгаш аъттыг кижилер, сакралдыг дүрзүлер, хуулгаазын херээженнер, буряттарның төрел бөлүктериниң деткикчилери: тотем дириг амытаннар болгаш мифологтуг амытаннар-дыр. Көрүкчүнүң мурнунга мага-боттуң дең-дески эвес кезектерлиг, чижээ, моюннары шөйүлген болгаш даван-даяан шөйүлген деформациялыг, ыргак, шөйбек персонажтар көстүп келир. Оларның барык шуптузу азиат шырайлыг». — Цой А. Даши Намдаков покорил Государственный Эрмитаж // Новая Бурятия. — 2010. — 1 марттың.
- ↑ 1 2 3 Даши Намдаков: «Вселенная кочевника» (рус.). art16.ru. Хынаан ай-хүнү: 9 декабрьның 2025.
- ↑ Артиллерист, художник и скульптор (рус.). WorldRusNews.ru (14 августуң 2017). Хынаан ай-хүнү: 9 декабрьның 2025.
- ↑ Корякин О. В казанском кремле поселились «кочевники» (рус.). Российская газета (2 июньнуң 2011). Хынаан ай-хүнү: 9 декабрьның 2025.
- ↑ 1 2 3 4 5 Орлова Е. Я бы родился птицей… (Выставка «Преображение» Даши Намдакова открылась в Иркутске) (орус) // Областная : общественно-политическая газета. — 2008. — 14 ноябрь (№ 130).
- ↑ «Дашаның чугаазы-биле алырга, ол делгелгениң түңнелдери аңаа улуг манавааны чүүл болган. Ооң мурнунда ооң уран чүүлү чүгле буряттар болгаш моолдар Иркутск болгаш Чита областарның чурттакчылары солун деп ол санап турган ынчалза-даа оон өске чүү-даа эвес Чогум-на бо вернисажтың соонда Дашаның чогаадыкчы салым-чолу хенертен өрү үнген: ол Москваже көже берген, ооң делгелгелери Европа болгаш Азия чурттарында, Америкада доктаамал эртип турар.»Богатых-Корк А. Украшения бурятского мастера носят Ума Турман и Глюкоза // Издательская группа «Номер один». — 18 октябрь.
- ↑ Выставочный проект «Ульгер» в галерее В. Бронштейна в Иркутске. web.archive.org. Хынаан ай-хүнү: 15 декабрьның 2025.
- ↑ 1 2 Скульптура и графика Даши Намдакова в Третьяковской галерее. Хынаан ай-хүнү: 15 декабрьның 2025. Архивтээн 8 октябрьның 2013 года.
- ↑ «Вдохновение — это слово для ленивых» // «Информ-Полюс» : газета. — 2019. — Сентябрь.
- ↑ Премия Белый слон 2007 (рус.). Сайт Гильдии киноведов и кинокритиков России. Хынаан ай-хүнү: 15 декабрьның 2025. Архивтээн 12 майның 2017 года.
- ↑ Улыбина Ю. В Москве обокрали бурятского художника Даши Намдакова (орус) // Комсомольская правда. — 2008. — 5 август.
- ↑ 1 2 Выставка в Эрмитаже: «Ностальгия по истокам. Вселенная кочевников Даши Намдакова». Хынаан ай-хүнү: 16 декабрьның 2025. Архивтээн 21 сентябрьның 2016 года.
- ↑ В Красноярске у главного корпуса СФУ установили скульптуру Даши Намдакова (рус.). krsk.aif.ru. Аргументы и факты (24 февральдың 2019). Хынаан ай-хүнү: 16 декабрьның 2025.
- ↑ Военные рассекретили статус Даши Намдакова в храме Вооружённых сил России (рус.). ulan.mk.ru. МК В Бурятии (22 июньнуң 2020). Хынаан ай-хүнү: 16 декабрьның 2025.
- ↑ Колебакина-Усманова Елена Храм, который построил Шойгу: как выглядит подарок Путина и Христос от Даши Намдакова (орус) // Деловая электронная газета «Бизнес Online». — 2020. — 24 июнь.
- ↑ Открытие Ленд-Арт парка Тужи. Архивтээн 2022 январьның 18. Хынаан 17 декабрьның 2025.
- ↑ Работы известного скульптора поставят на Плато Чингисхана в Бурятии (2024-08-21). Хынаан 17 декабрьның 2025.
- ↑ Скульптор Даши Намдаков создал 9-метровую скульптуру специально для ВЭФ (2024-09-03). Хынаан 17 декабрьның 2025.
- ↑ Ностальгия по истокам. Вселенная кочевников Даши Намдакова. 26 февраля 2010 г. — 4 апреля 2010 г. (рус.). Государственный Эрмитаж (5 марттың 2010). Хынаан ай-хүнү: 17 декабрьның 2025.
- ↑ Замалиева Н. «Аватар» в казанском Кремле (рус.). БИЗНЕС Online. (4 июньнуң 2011). Хынаан ай-хүнү: 17 декабрьның 2025.
- ↑ Выставка скульптора Даши Намдакова открылась в Красноярске (рус.). Newslab.Ru (7 июльдуң 2014). Хынаан ай-хүнү: 17 декабрьның 2025.
- ↑ Даши Намдаков представил свои работы на выставке «Душа Азии» (рус.). Телеканал Культура (23 сентябрьның 2015). Хынаан ай-хүнү: 17 декабрьның 2025.
- ↑ 1 2 3 Галерея JART (англ.). Галерея JART. Хынаан ай-хүнү: 17 декабрьның 2025. Архивтээн 13 февральдың 2018 года.
- ↑ В Якутии впервые открылась выставка Даши Намдакова "Стихия" (рус.). Российская газета (7 февральдың 2025). Хынаан ай-хүнү: 17 апрельдиң 2025.
- ↑ Бороноева, 2010, с. 491—492.
- ↑ Указ Главы Республики Тыва от 4 сентября 2014 года № 185 «О награждении Орденом Республики Тыва Намдакова Д. Б.» (рус.). lawmix.ru. Хынаан ай-хүнү: 17 декабрьның 2025.
- ↑ Указ Президента Российской Федерации от 21 августа 2020 года № 520 «О награждении государственными наградами Российской Федерации» (рус.). Хынаан ай-хүнү: 17 декабрьның 2025.
Литература
- Болдохонов К. Вселенная Даши Намдакова // Агинская правда. — 2012. — 16 август.
- Бороноева Т. А. Феномен креативности в изобразительном искусстве Бурятии на рубеже XX–XXI веков // Третий Российский культурологический конгресс с международным участием «Креативность в пространстве традиции и инновации»: Тезисы докладов и сообщений. — СПб.: Эйдос, 2010. — ISBN 978-5-904745-10-3.
- Кистова А. В. Сложная социальная идентичность как основа трансформации художественных традиций // Научное наследие И. И. Соктовевой в свете актуальных проблем современного изобразительного искусства. Материалы Всероссийской научно-практической конференции с международным участием, посвящённой 90-летию со дня рождения И. И. Соктоевой. Улан-Удэ, 26-30 июня 2018 г. / науч. ред. Б. Ц. Гомбоев, отв. ред. Т. В. Кочева. — Улан-Удэ: Бурятский государственный университет, 2018. — ISBN 978-5-9793-1241-5.
- Марц Л. В., Комарова Н. П., Меньшикова М. Л. Даши Намдаков. Скульптура, графика, ювелирное искусство. — М.: М-Сканрус, 2010. — 3000 экз. — ISBN 978-5-91340-011-6.
Шөлүлгелер
- Февральдың 16 төрүттүнгеннер
- 1967 чылда төрүттүнгеннер
- Чита облазынга төрүттүнгеннер
- Красноярскиниң күрүнениң уран чүүл институдунуң доозукчулары
- Алфавиттээн кижилер
- Алфавиттээн чурукчулар
- Россияның чурукчулары
- Россия Федерациязының скульпторалары
- Бурят культура
- Бурятияның чурукчулары
- Кижилер:Буддизм
- РАХ-тың кежигүн-корреспондентилери
- "Ак чаан" шаңналының эдилекчилери (Россия)