Россия Федерациязының Конституция хүнү

Рувики деп сайттан
Россияның Конституция хүнү
Red copy of the Russian constitution.jpg
Албан ёзузу-биле ады Россия Федерациязының Конституция хүнү
Байырлап турар чери Россия
Ай-хүнү декабрьның 12
Логотип РУВИКИ.Медиа Россия Федерациязының Конституция хүнү

Россияның Конституция хүнү — чылдың-на декабрьның 12-де байырлап турар күрүне байырлалы. 1993 чылдың декабрь 12-де Россияның бүгү чону чурттуң үндезин хоойлузун хүлээп алыры дээш соңгаан[1]. Ажылдаар хүн.

Байырлалдың төөгүзү

ССРЭ үезинде үндезин хоойлуну элээн каш катап хүлээп турган болганындан Конституция хүнүн байырлаар ай-хүн элээн каш катап өскерлип турган. Бирги Конституция хүнүн 1924 чылдың январьның 31-де хүлээттинген ССРЭ-ниң Конституциязынга хамаарыштыр чылдың-на июльдуң бирги улуг-хүнүнде байырлаар кылдыр ССРЭ-ниң Төп күүсекчи комитединиң президиумунуң декреди-биле доктааткан. Чүгле 1930 чылда чылдың-на июль 6-да демдеглээр кылдыр доктааткан. Чүгле ол хүн ажыл хүнү болуп артпышаан турган[2].  

1936 чылдың декабрьның 5-те чаа Конституция хүлээттинген, а ооң хүлээттинген хүнүн бүгү чурттакчы чоннуң байырлалы кылдыр чарлаттынган. Сталлинниң үезинде ССРЭ-ниң Конституция хүнү ажылдавас хүн кылдыр чарлаттынган. Декабрь 5-те Конституция хүнүн 1976 чылга чедир демдеглеп турган[2].

1977 чылдың Конституциязын октябрь 7-де хүлээттинген, болгаш ооң соонда «ССРЭ-ниң Конституциязын (Үндезин хоойлузун) хүлээп алган хүнүн национал байырлал кылдыр чарлаан дугайында» айтыышкын аайы-биле октябрь 7-ни Конституция хүну кылдыр 1991 чылда ССРЭ дүжүп каарга чедир байырлап турган. Ол дыштаныр хүн турган[2].  

1993 чылдың Конституциязын хүлээп алырынга белеткел

1990 чылдың июнь 12-де РСФСР-ниң улусчу депутаттарының I-ги съездизи РСФСР-ниң бот-догуннаан чоруунуң дугайында декларацияны хүлээп алган. Ол документ аайы-биле үндезин хоойлуну чаартыр ужурлуг турган. Ынчангаш ону белеткеп турар аразында, 1978 чылда хүлээттинген РСФСР-ниң Конституциязы олчаан артар[2].

1990 чылдың июньда РСФСР-ниң Дээди Чөвүлелиниң даргазы Борис Ельцин баштаан Конституциялыг комиссия тургустунган. Дараазында барык 4 чыл иштинде аңгы-аңгы политиктиг болгаш хөй-ниитичи агымнар хоойлунуң 20 хире аңгы янзы хевирлерин белеткээн, ынчалза-даа албан-ёзузу-биле оларның чүгле ийизин аңгылап көрген. Бирги хевириниң башкарыкчы авторлары Сергей Алексеев биле Сергей Шахрай турганнар. Ийиги хевирин Олег Румянцев баштаан Конституция комиссиязының кежигүннери белеткеп кылганнар[2].

1993 чылдың июнь 5-те РФ-тиң президентизи Б. Ельцинниң эгелекчи саналы-биле күрүне эрге-чагыргазының органнарының, тус чер башкарылгазының, хөй-ниитичи организацияларның төлээлериниң киржилдези-биле Конституцияга хамаарышкан хурал болуп эрткен, аңаа чаа Конституцияның сөөлгү эттинген хевири хүлээттинген. Ол-ла үеде Съезд база РФ-тиң Дээди Чөвүлели боттарының Конституциязын белеткеп кылып турганнар, оозун 1993 чылдың ноябрьның 17-де Улусчу депутаттарының X-гу съездизинге бадылап алыр деп бодап турганнар. Ынчалза-даа президент Улусчу депутаттар чөвүлелин база РФ-тиң Дээди чөвүлелин дүжүрүп каапкаш, Федералдыг чыышты тургузар деп шиитпирлээн. Ынчалза-даа РФ-тиң Конституциялыг шүүгү чери ооң ол шиитпирин үндезин хоойлу-биле чөрүлдээлиг кылдыр хүлээп көрген. Конституцияның аайы-биле РФ-тиң Дээди Чөвүлели Борис Ельцинни президент эрге-дужаалындан дүжүргеш, Александр Руцкойну албан хүлээлгезин күүседир кылдыр салып каан. Улусчу депутаттарның X-гу онза съездизи далаштыг чыгдынган. Депутаттарның хуралдап олурганы Дээди чөвүлелдиң бажыңын Борис Ельцинниң дужаалы-биле иштики шериглер болгаш шагдаалар дуглапканнар. 1993 чылдың октябрь 3-те найысылалче шериглер киргеш, парламентиниң бажыңын эртенинде штурм-биле танкыдан адып тургаш, ону эжелеп алганнар. Удурланыкчы бөлүкче кирип турган парламентиниң даргазын база вице-президентини тудуп хоругдаан[2].

1993 чылдың октябрь-ноябрьда Ельцинниң бадылааны Конституцияның төлевилелин Конституциялыг хуралдың органнары (Хөй-ниитичи база Күрүне палаталары болгаш Конституциялыг арбитражтың комиссиязы) чедир кылган. Президент 1993 чылдың декабрь 12-де конституцияның төлевилелин бадылаары-биле бүгү чоннуң соңгулдазын эрттирер деп чарлык үндүрген[2].

РФ-тиң Конституциязын хүлээп алганы

1993 чылдың декабрьның 12-де бүгү чоннуң бадылааны-биле хүлээттинген РФ-тиң чаа Конституциязы «Российская газета» солунга ол-ла чылдың декабрьның 25-те парлаттынган соонда күш кирген[3]. 1994 чылда РФ-тиң президентизи «Россия Федерациязының Конституциязынын хүнү» база «Декабрьнын 12 ажыл хүнү эвес дугайында» чарлыктарын үндүрген. Декабрьның 12 күрүне байырлалы кылдыр чарлаттынган[4].

Ынчалзажок 2005 чылдан Конституция хүнү ажылдаар хүн апарган, ооң-биле чергелештир ол Россияның сактыышкынныг хүннериниң бирээзи апарган[5], чүге дизе 2004 чылдың декабрьның 24-те Күрүне Думазы Россия Федерациязының Күш-ажыл хоойлузунче өскертилгелер киирген[6].

Чаңчылдар

Конституция хүну ажылдаар хүн-даа болза, бүгү чурттуң девискээринде аңгы-аңгы патриотчу хемчеглер, байырлыг оюн-көргүзүглер эртип турар. Чаңчыл ёзугаар бо хүнде алдарлыг юристерни болгаш шииткекчилерни шаңнап демдеглээр[7].

Конституция хүнүнде 14 хар четкен уругларга паспорт тыпсыры база чаагай чаңчыл апарган. Бо хүнде өөредилге черлеринде колдуу сургуулдар болгаш гколачылар темалыг хемчеглерге киржип турарлар[7].

Литература

  • Шахрай С.М. О Конституции: Основной закон как инструмент правовых и социально-политических преобразований. Отделение общественных наук РАН. М.: Наука, 2013. С. 58–59.
  • Бабурин С.Н. Русская государственность и Российское государство в системе ценностей и интересов современной политики, международного и конституционного права: морфология. М: ЮНИТИ-ДАНА, 2018. С. 161.

Демдеглелдер

  1. ↑ Указ Президента Российской Федерации от 19.09.1994 г. № 1926. Хынаан ай-хүнү: 10 декабрьның 2021. Архивтээн 21 августуң 2021 года.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Антон Новодережкин. День Конституции РФ. Что известно об основном законе страны и празднике в его честь. ТАСС (12 декабрьның 2022). Хынаан ай-хүнү: 8 декабрьның 2023.
  3. ↑ Конституция Российской Федерации от 25 декабря 1993 года, с изменениями от 30 декабря 2008 года. Российская газета.
  4. ↑ В России отмечают День Конституции. Российский союз молодёжи (12 декабрьның 2020).
  5. ↑ Федеральный закон от 13 марта 1995 г. № 32-ФЗ «О днях воинской славы и памятных датах России» (рус.). Президент России. Хынаан ай-хүнү: 9 декабрьның 2023. Архивтээн 26 ноябрьның 2021 года.
  6. ↑ Дума изменила праздничный календарь, Вести (2004-12-24). Архивтээн 2014 декабрьның 14. Хынаан 10 декабрьның 2023.
  7. ↑ 1 2 День Конституции России: история и традиции праздника. РЕН ТВ (12 декабрьның 2022). Хынаан ай-хүнү: 10 декабрьның 2023.

Шөлүлгелер

Дөзү – «https://tyv.ruwiki.ru/w/index.php?title=Россия_Федерациязының_Конституция_хүнү&oldid=340132»