Семис-оол Моңгуш Менди-Байыр оглу
| Семис-оол Моңгуш Менди-Байыр оглу | |
|---|---|
| тыв. Семис-оол Моңгуш Менди-Байыр оглу | |
 | |
| Төрүттүнгенде ады | Моңгуш Менди-Байыр оглу Семис-оол |
| Төрүттүнген ай-хүнү | 1922 |
| Төрүттүнген чери | Кара-Дыт, Хөндергей, Хемчик кожуун, ТАР |
| Мөчээн ай-хүнү | 1952 |
| Мөчээн чери | Чадаана, Чөөн-Хемчик, Тыва Автономнуг Область |
Семис-оол Моңгуш Менди-Байыр оглу (төрүттүнгенде ады — Моңгуш Менди-Байыр оглу Семис-оол, орус. Семис-оол Монгуш Менди-Байыр оглу, 1922 чыл — 1952 чыл) — Ада-чурттуң Улуг дайынының киржикчизи, тыва эки турачы эскадроннуң 5-ки взводунуң гвардейжи анаа дайынчызы, ТАР-ның Күш-ажыл ордениниң (1944) эдилекчизи.
Допчу намдары
Семис-оол Монгуш Манди-Байыр 1922 чылда Хемчик кожууннуң Хөндергей сумузунуң Кара-Дыт деп черге төрүттүнген.
1942 чылдан тура Тыва Араттың Революстуг Шериинге аъттыг шериг албанын эрттирип турган.
Ада-чурттуң Улуг дайынынга киржилгези
Тыва Арат Революстуг Намның Төп комитединиң секретариадының 1943 чылдың август 25-тен шиитпири-биле 2-ги тыва эки турачы отрядтың 3-кү взводунуң анаа дайынчызы кылдыр томуйлаткан.
Тыва Арат Республикадан тыва эки турачылар отряды Барыын фронтунуң 6-гы аъттыг корпузунуң Морозов аттыг 8-ки гвардейжи аъттыг Ровно дивизиязының 31-ги гвардейжи аъттыг полкунуң составынче 4-кү эскадрон кылдыр кирген. Ооң составында 1000 километр орук чок черге 45 хонук дургузунда агаар-бойдус талазы-биле кончуг берге байдалдарда чоруп келген. Марш үезинде тывалар кижи-даа, аът-даа талазы-биле чидириг чок турган. Тыва чылгычылар походка шыдамык чоруун көргүскеннер.
1944 чылдың январьның 29-та 4-кү эскадроннуң тыва аъттыг шериглери Украин ССР-ниң Ровно облазының Деражно суур дээш тулчуушкуннарга баштай киришкен болгаш халдаашкынга төлептиг үлегер-чижекти көргүскен.
Гвардейжи старшина Бичен-оол Сарыгларның танкы удур взводунуң 1-ги салбырының гвардейжи анаа дайынчызы чораан.
Дайын соонда
Дайын соонда Сүт-Хөл кожууннуң партияның райкомунуң инструктору кылдыр, Чөөн-Хемчик кожууннуң райпозунуң эргелекчизи кылдыр ажылдап чораан. 1952 чылда Чадаанага чок болган[1].
Шаңнал-макталдары
• ТАР-ның Күш-ажыл ордениниң (1944)
Литература
• Сундуй М. Б. Эки турачы аъттыг эскадрон. Кызыл: Тываның ном үндүрер чери, 1989.
• СЕМИС-ООЛ Монгуш Манди-Байыр / Урянхайско-тувинская энциклопедия. II том (Л-Я). Под общей ред. Шойгу С.К., отв. ред. Бичелдей К.А. Кызыл: "Мир тувинцев", 2021. С. 319.
Демдеглелдер
Шөлүлгелер
• Постановление Правительства Республики Тыва О списках участников Великой Отечественной войны 1941—1945 годов, призванных из Тувинской Народной Республики
• Сундуй М. Б. Добровольный кавалерийский эскадрон