Чамыян Көк-оол Топуевич

Рувики деп сайттан
Чамыяң Көк-оол Топуевич
Чамыян Көк-оол Топуевич.png
Долу ады 1931 февральдың 5(1931-02-05)
Төрүттүнген чери
Мөчээн хүнү 2004 июльдуң 29(2004-07-29) (73 года)
Мөчээн чери
Хамаатылалы
Ажыл-херээ чогаалчы, очулдурукчу, башкы
Шаңналдары

Чамыян Кок-оол Топуевич (орус. Кок-оол Топуевич Чамыян; 1931 февральдың 5, Тес-Хем кожуун2004 июльдуң 29, Кызыл) — чогаалчы[1][2], прозачы, Тыва Республиканың чогаалчылар эвилелиниң кежигүнү[3] РСФСР-ниң Улусчу чырыдыышкынның тергиини, Тыва АССР-ниң школазының алдарлыг башкызы.

Допчу намдары

Тыва автономнуг областьтың Тес-Хем кожууннуң О-Шынаа суурга 1931 чылдың февраль 5-те төрүттүнген[4]. Тес-Хем кожууннуң Самагалдай чеди чыл школазын, Кызылдың педагогика училищезин, Кызылдың күрүнениң педагогика институдун дооскан. Самагалтайның, Тес-Хем кожууннуң Ү-Шынаа, Бии-Хем кожууннуң Туран школаларынга башкылап, 1949 чылдан эгелеп Кызыл кожууннуң Чербиниң дузалал школазынга башкылап, Белдир-Арыг школазынга өөредилге килдизиниң эргелекчизи болуп ажылдаан; Тес-Хемниң Ак-Эрик школазының, Кызыл кожууннуң Кара-Хаак школазының директору чораан.

2004 чылдың июль 29-та Кызылга чок болган[4].

Уран чүүлү

Чогаал ажылын 1953 чылда эгелээн. Бир дугаар тоожузу республиканың ниитилел-политиктиг «Шын» солунунга 1965 чылда парлаттынган.

Ол Ю. Рытхэунуң тоолдарын тыва дылче очулдурган. «Современник» ном үндүрер чер 1988 чылда чогаалчының В. Чукреевтиң очулдурган «Чырык кышкы кажаа үстүнде» деп ажылын парлаан. Ооң хөй-хөй чогаалдары 8-11 класстарга төрээн (тыва) литературага школа программазында кирген.

Кол парлап үндүрген чүүлдери

  • Чамьян, Кок-оол Топуевич. Чаңгыс аалдың кижилери: чечен чугаалар, тоожу. — Кызыл, 1974.
  • Чамьян, Кок-оол Топуевич. Кыштагда чырык: тоожу. — Кызыл: ТывНҮЧ, 1977.
  • Чамьян, Кок-оол Топуевич. Ханы дазыл: тоожу. — Кызыл: ТывНҮЧ, 1981.
  • Чамьян, Кок-оол Топуевич. Весенние мотивы: Рассказы и повести. — Кызыл: Тувин. кн. изд-во, 1984.
  • Чамьян, Кок-оол Топуевич. Свет над зимовьем: Повесть, рассказы / К. Чамьян; Перевод с тувин. В. Чукреева. — М: Современник, 1988. — ISBN 5-270-00263-9.[5][6].
  • Чамьян, Кок-оол Топуевич. Серебряное огниво: Повесть и рассказы: [Для сред. шк. возраста]. — Кызыл: Тувин. кн. изд-во, 1989. — ISBN 5-7655-0064-1.[7].
  • Чамьян, Кок-оол Топуевич. Хаяа: роман. — Кызыл: ТывНҮЧ, 2002.

«Хаяа» деп чогаалдың идеязы адында-ла илереттинген: «хаяа» дээрге хүннүң үнүп келгени-дир. Бо болуушкуннар янзы-бүрү социал деңнелдерниң демиселдерин көргүзүп турар. Романда болуушкуннар 1930 чылдарның эгезинде, тыва ээн кургаг хову чоорту дирлип, чаа амыдыралды тургузуп турар үеде болуп турар.

Шаңналдары

  • Тыва Республиканын чогаалчылар эвилелинин кежигүнү.
  • Тыва АССР школазының алдарлыг башкызы.
  • «РСФСР-ниң улус өөредилгезиниң тергиин ажылдакчызы» деп хөрек демдээ.
  • «Күш-ажылдың хоочуну» деп медаль.

Демдеглелдер

  1. Персональный сайт — Тыва чогаалчылар. lrd63.narod.ru. Хынаан ай-хүнү: 22 марттың 2026.
  2. Словник «Урянхайско-тувинской энциклопедии». — Кызыл.: ТРОО «Мир тувинцев», 2019.
  3. Комбу, С. Көдээ амыдырал алгакчызы : [К. Т. Чамыяңның 70 харлаанынга] // Шын. — 2001. — 10 февраль.
  4. 1 2 Кок-Оол Чамыян (рус.). pisateli-teshem. Хынаан ай-хүнү: 22 марттың 2026.
  5. Свет над зимовьем — Чамьян Кок-оол Топуевич. — 1988.
  6. Свет над зимовьем Повесть, рассказы К. Чамьян; Перевод с тувин. В. Чукреева. Чамьян, Кок-оол Топуевич. М. Современник 1988. Заказать электронную копию. any-book.ru. Хынаан ай-хүнү: 22 марттың 2026.
  7. Серебряное огниво — Чамьян Кок-оол Топуевич. — 1989.

Литература

  • Комбу С. С. Чамыян Кок-оол Топуевич // под. ред. Д. А. Монгуша, М. Л. Трифоновой Тувинская литература: словарь. — Новосибирск, 2012. — С. 341—342.
  • С. С. Комбу, Л. М. Чадамба, Е. М. Ак-кыс. Тува литературная. Вып.1: биобиблиогр. справочник. — Кызыл: НБ им. А. С. Пушкина Респ. Тыва, 2007.
  • Словник «Урянхайско-тувинской энциклопедии». — Кызыл: ТРОО «Мир тувинцев», 2019.
  • Чамыяң Көк-оол Топуевич: [ооң дугайында] // тург. М. Б. Ховалыг. Тываның чогаалчылары = Писатели Тувы. — Кызыл, 2001. — С. 27—28.
  • Көк-оол Чамыяң — 80 // Улуг-Хем. — 2011. — № 1. — С. 122—123.