Февральдың 5
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 2026 чыл | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Февральдың 5 — григориан календарьда чылдың 36 дугаар хүнү . Чылдың төнчүзүнге чедир 329 хонук арткан (саарзык чылдарда 330 хонук арткан).
Байырлалдар болгаш сактыышкын хүннери
Аңгылал:Февральдың 5 байырлалдар деп аңгылалды база көр
Бурунди — Чаңгыс аай эп-каттыжыышкын хүнү.
Мексика — Конституция хүнү.
Пакистан — Кашмир-биле чаңгыс эп-сеткил хүнү.
Сан-Марино — Ыдык Агатаның болгаш Альберониниң эжелелинден хосталган хүнү.
АКШ — Метеорологтуң национал хүнү.
Финляндия — Рунебергтиң хүнү.
Таарымчалыг аттар
Католик аттар: Агата, Аделаида. Православ аттар: Агафангел, Владимир, Геннадий, Евдокия, Евсевий, Екатерина, Иван, Иосиф, Климент, Мавсима, Макарий, Милица, Павлин, Саламан, Серафим, Феоктист, Фёдор
Болуушкуннар
XIX чүс чылга чедир
- 1494 чыл — Улуг литовчу хаан Александр биле Москваның Улуг хааны Иван III аразында 1487—1494 чылдарның Кызыгаар дайынын соксаткан мөңгеде тайбың керээзи чардынган.
- 1721 чыл — Пётр I Ыдыктыг Синодтуң келир үезиниң Шажынчы коллегиязын тургузарының дугайында чарлык үндүрген.
- 1778 чыл — Чөөн Каролина штаттардан бир дугаар АКШ-ның бирги конституциялыг документизи — «Мөңге эвилелдиң болгаш Конфедерацияның статьяларын» бадылап чарлаан.
- 1783 чыл — Калабрияга 32 муңдан 50 муң чедир кижилер амы-тынындан чарылган бирги чер шимчээшкини болган.
XIX-ку чүс чыл
- 1807 чыл — Родригес ортулуктуң Blenheim база Java деп корабльдар-биле харылзаазы читкен.
- 1852 чыл — Чаа Эрмитаж чонга бир дугаар ажыттынган.
- 1885 чыл — Бельгияның хааны Леопольд II Хостуг күрүне Конгону хаанның хууда өнчү чери деп чарлаан.
- 1887 чыл — «Ла Скала» театрынга Ф. Таманьо (Отелло) биле В. Морельдиң киржилгези-биле Джузеппе Вердиниң «Отелло» деп операзының премьеразы болуп эрткен.
XX-ги чүс чыл
- 1901 чыл — Москвага Г.Г. Елисеевтиң садыының база орус болгаш даштыкы винолар шыгжаар чер бажыңның ажыдыышкыны болган.
- 1916 чыл — Трапезунд операциязы эгелээн, Трапезунданы орус шериглер тиилеп алганнар.
- 1918 чыл — РСФСР-ниң Улусчу комисссарлар Эвилелиниң хүрээниң күрүнеден, школаның хүрээден аңгылаар дугайында декреди парлаттынган.
- 1919 чыл — Мэри Пикфорд, Дуглас Фэрбенкс, Чарли Чаплин, Дэвид Гриффит United Artists деп кино студиязы организастааннар.
- 1952 чыл — Нью-Йоркка чадаг кижилерге бирги светофор тургускан.
- 1953 чыл — «Питер Пэн» деп мультфильмниң премьеразы болган.
- 1960 чыл — Совет Эвилелиниң коммунистиг партиязының Төп Комитединиң база Москвага чоннуң найыралы университеди организастаар дугайында СССР-ниң Сайыттар Чөвүлелиниң доктаалын хүлээп алган.
- 1971 чыл — NASDAQ деп фонд индексизи тывылган.
- 1979 чыл — Антарктидага Уэддел далайның эрииниң кыдыынга аргентин Бельграно II деп эртем-шинчилел поляр станция ажыттынган.
- 1987 чыл — Байконур космодромундан Союз ТМ-2 деп совет ужудукчу корабль салдынган. Экипажынга Юрий Романенко, Александр Лавейкин чораан.
- 1989 чыл — эң улуг ниити европейжи спортчу француз телеканал Eurosport дамчыдылгазын эгелээн.
- 1991 чыл — Киргизияның төвү Фрунзе хоорай Бишкек деп эде адаттынган.
XXI-ги чүс чыл
- 2005 чыл — Фор Гнассингбе Тогонуң президентизи апарган.
- 2012 чыл — Финляндияның президентизиниң соңгулдаларынга ийи дугаар турунга Саули Ниинистё соңгуткан.
Төрүттүнген кижилер
Аңгылал:Февральдың 5 төрүттүнген деп аңгылалды база көр
XIX-ку чүс чылга чедир
- 1626 чыл — Мадам де Севинье (1696 чылда мөчээн), француз чогаалчы, алдарлыг «Чагааларның» автору.
- 1784 чыл — Михаил Баратаев (1856 чылда мөчээн), российжи күрүне ажылдакчызы, төөгүчү, грузин нумизматиканың үндезилекчизи.
XIX-ку чүс чыл
- 1804 чыл — Юхан Людвиг Рунеберг (1877 чылда мөчээн), фин шүлүкчү, Финляндияның гимн ырызының автору.
- 1812 чыл — Жорж Дантес (1895 чылда мөчээн), француз офицер-кавалергард, А. С. Пушкинни өлүрген кижи.
- 1840 чыл — Хайрем Стивенс Максим (1916 чылда мөчээн), британ конструктор,боо-чепсек кылыр кижи, үлетпүржү, автоматтыг ланчыының, үгер-боонуң, «Максим» деп станоктуг пулемёттуң тургузукчузу.
- 1878 чыл — Андре Гюстав Ситроен (1935 чылда мөчээн), француз инженер, үлетпүржү, сураглыг автомобиль компаниязының тургузукчузу.
- 1880 чыл — Габриель Вуазен (1973 чылда мөчээн), француз ужар-чүүлдүң пионери, аэропланнар болгаш автомобильдер конструктору, хөреңгитен.
XX-ги чүс чыл
- 1904 чыл — Григорий Большаков (1974 чылда мөчээн), опера ыраажызы (тенор), РСФСР-ниң улусчу артизи.
- 1906 чыл — Семён Захаров (1986 чылда мөчээн), СССР-ниң шериг-далай флодунуң адмиралы, 1939—1947 чылдарда Оожум океан флодунуң Шериг Совединиң кежигүнү.
- 1914 чыл — Алан Ходжкин (1998 чылда мөчээн), британ нейрофизиолог, биофизик, физиология биле медицинага (1963) Нобелев аттыг шаңналдың лауреады.
- 1922 чыл — Ксения Маринина (2014 чылда мөчээн), совет болгаш российжи телевидениениң ажылдакчызы, телережиссёр, «Кинопанорама» деп теледамчыдылганың уран чүүл удуртукчузу болгаш тургузукчузу, Россияның улусчу артизи.
- 1924 чыл — Александр Матросов (1943 чылда мөчээн), адыгжы полктуң рядовойу, Совет Эвилелиниң Маадыры (мөчээн соонда).
- 1939 чыл — Рустам Ибрагимбеков (2022 чылда мөчээн), Азербайджанның улусчу чогаалчызы, кино сценарийиниң бижикчизи, Россия биле Азербайджанның уран чүүлдүң алдарлыг ажылдакчызы.
- 1962 чыл — Виктор Раков, совет, российжи театр болгаш кино актёру, ыраажы, телевидение диктору, РФ-ның улусчу артизи.
- 1968 чыл — Маркус Гронхольм, фин авточарыш киржикчизи, раллиге (2000, 2002) делегейниң ийи дакпыр чемпиону.
- 1975 чыл — Татьяна Абрамова, российжи театр болгаш кино актрисазы, ыраажы, телевидение башкарыкчызы.
- 1975 чыл — Криштиану Роналду, португалчы футбол ойнакчызы, Европа (2016) чемпиону, национал чыынды команда төөгүзүнде тергиин бомбардир.
XXI-и чүс чыл
Чок болганнар
Аңгылал:Февральдың 5 мөчээн деп аңгылалды база көр
XIX-ку чүс чылга чедир
- 1790 чыл — Уильям Каллен (1710 чылда төрүттүнген), шотланд эмчи, химик.
XIX-ку чүс чыл
- 1862 чыл — кадын Зинаида Волконская (1792 чылда төрүттүнген), орус чогаалчы, чогаал салонунуң ээзи.
- 1895 чыл — Александр Абаза (1821 чылда төрүттүнген), российжи күрүне ажылдакчызы, Россия империязының күрүне хынакчызы (1871—1874), саң-хөө сайыды(1880—1881).
- 1896 чыл — Николай Страхов (1828 чылда төрүттүнген), орус философ, публицист, чогаал шүгүмчүлекчизи.
XX-ги чүс чыл
- 1915 чыл — Арман Пежо (1849 чылда төрүттүнген), француз авто үлетпүржү, Peugeot фирманың үндезилекчизи.
- 1926 чыл — Теодор Нетте (1896 чылда төрүттүнген), СССР-ниң даштыкы херектериниң улусчу комиссариадының дипкурьери өлүрткен.
- 1965 чыл — Анастасий Вонсяцкий (1898 чылда төрүттүнген), орус политик-эмигрант, орус фашизмниң үндезилекчилериниң бирээзи.
- 1966 чыл — Людвиг Бинсвангер (1881 чылда төрүттүнген), швейцар психиатр, экзистенциалдыг психологияның үндезилекчизи.
- 1979 чыл — Грете Розенберг (1896 чылда төрүттүнген), немец эштикчи, чайгы Олимпийжи оюннарның мөңгүн призёру (1912).
- 1999 чыл — Василий Леонтьев (1906 чылда төрүттүнген), орус ызыгуурлуг американ экономист , Нобелев аттыг шаңналдың лауреады (1973).
XXI-ги чүс чыл
- 2003 чыл — Антонина Шуранова (1936 чылда төрүттүнген), актриса театр болгаш кино актрисазы, РСФСР-ниң улусчу артизи.
- 2013 чыл — Юрий Скоков (1938 чылда төрүттүнген), РФ-ның Аййыл чок чорук Чөвүлелиниң бирги секретарьы (1992—1993).
- 2022 чыл — Виктор Бутурлин (1946 чылда төрүттүнген), совет, российжи кино режиссёру и сценарий бижикчизи, чурукчу-постановщик, актёр.