Ойдан-оол Хөвеңмей Моңгушевич
| Ойдан-оол Хөвеңмей Моңгушевич | |
|---|---|
| Долу ады | 1938 октябрьның 25 |
| Төрүттүнген чери | |
| Мөчээн хүнү | 2010 январьның 12 (71 год) |
| Мөчээн чери | |
| Хамаатылалы | |
| Ажыл-херээ | эртемден, чогаалчы, очулдурукчу, шүлүкчү |
Хөвеңмей Моңгушевич Ойдан-оол (1938 октябрьның 25, Чөөн-Хемчик кожуун — 2010 январьның 12, Кызыл) — тыва шүлүкчү, чогаалчы, журналист[1]. Тыва Республиканың чогаалчылар эвилелиниң база ССРЭ-ниң журналистер эвилелиниң кежигүнү[2].
Допчу намдары
Хөвеңмей Ойдан-оол 1938 чылдың октябрь 25-те Тыва Арат Республиканың Чөөн-Хемчик кожуунда Дагыр-Шеми деп черге төрүттүнген. Чадаананың 2 дугаар школазын дооскаш, Кызылда күрүнениң башкы институдунга, Москвада Комсомолчу төп школаның чанынга журналистерниң дээди курстарынга өөренип чораан. «Тываның аныяктары» солуннуң корреспондентизинге, Тыва радионуң улуг редакторунга, партия обкомунуң идеология килдизинге, «Улуг-Хем» альманахтың редколлегиязынга ажылдаан. Дерзиг-Аксы, Хөнделең, Бай-Хаак школаларынга өөредилге эргелекчилээн. Ак-Довурактың 1 дугаар школазынга тыва дыл, литература башкылап, «Билиг» деп республиканың ниитилелинге референтилеп ажылдаан[3].
Өөредилге номнарының автору[4].
Чогаадыкчы ажыл-чорудулгазы
Чогаал ажылын 1961 чылда бижип эгелээн[3]. Ооң чогаалдары республиканың аңгы-аңгы солуннарынга, «Улуг-Хем» литературлуг альманах-сеткүүлге үнүп турган. Бичии номчукчуларга 1967 чылда «Чаптанчыг Уранмаа» (1967)[5] деп баштайгы ному үнген. Дараазында чылдарда «Оттуг-Мыйыс» (1971) «Кызыл хаяа» (1974), «Чайык соонда» (1978) деп номнары парлаттынган[6].
Ооң очулгазында парлаттынган номнар: «Муха-цокотуха» К Чуковский (1968, 2009), Г. Ладонщиковтуң «Мээң эш-өөрүмге» (1970), Л. Толстойнуң «Иван Ильичиниң Өлүмү» (1974), Ч. Лодойдамбаның «Өттүр көстүп турар Тамир» (1976, 2005). Ооң шүлүктерин С. Козлова, М. Рамазанова орус дылче очулдургулаан[3].
Хөвеңмей Ойдан-оол ССРЭ-ниң журналистер эвилелиниң[7], Тываның чогаалчылар эвилелдериниң кежигүнү чораан[6].
Ол 2010 чылдың январь 12-де мөчээн.
Кол парлап үндүрген чүүлдери
1. Ойдан-оол, Хөвеңмей. Чаптанчыг Уранмаа: уругларга чечен чугаалар. — Кызыл: ТывНУЧ, 1967. — 29 ар[4].
2. Ойдан-оол, Хөвеңмей. Оттуг мыйыс: уругларга чечен чугаалар. — Кызыл: ТывНУЧ, 1971. — 88 ар.
3. Ойдан-оол, Хөвеңмей. Кызыл хаяа: тоожулар, чечен чугаалар. — Кызыл: ТывНУЧ, 1974. — 140 ар.
4. Ойдан-оол, Хөвеңмей. Чаптанчыг Уранмаа : бичии уругларга тоожу, чечен чугаалар / Хөвеңмей Ойдан-оол. — Кызыл : Тываның Ю. Ш. Кюнзегеш аттыг ном үндүрер чери, 2006. — 68.
Очулгалары
К.И. Чуковский, Муха-цокотуха. — Кызыл: Тываның ном үндүрер чери, 1968.
Ладонщиков Г.А. Моим друзьям-ребятам — Кызыл: Тываның ном үндүрер чери, 1970.
Толстой Л. Н. Смерть Ивана Ильича. — Кызыл: Тываның ном үндүрер чери, 1974.
Лодойдамба Ч. Прозрачный Тамир. — Кызыл: Тываның ном үндүрер чери, 1976[8].
Демдеглелдер
- ↑ Танова Е. Писатели Тувы: биографии и творческая деятельность (энциклопедический справочник). Для учителей тувинской литературы. — Кызыл: ОАО “Тываполиграф”, 2013.
- ↑ Комбу С. С. Тувинская литература: словарь / под ред.: Д. А. Монгуша, М. Л. Трифоновой. — Новосибирск, 2012.
- ↑ 1 2 3 Ойдан-Оол Хөвеңмей Монгушевич (рус.). Тувинская республиканская детская библиотека им. К.И. Чуковского (11 апрельдиң 2022). Хынаан ай-хүнү: 8 сентябрьның 2025.
- ↑ 1 2 Электронный каталог РНБ - Ойдан-оол, А. К (неопр.). primo.nlr.ru. Хынаан ай-хүнү: 8 сентябрьның 2025. Архивтээн 3 декабрьның 2021 года.
- ↑ Хөвеңмей Ойдан-оол. Чаптанчыг Уранмаа: бичии уругларга тоожу, чечен чугаалар. — Кызыл: Тываның Ю. Ш. Кюнзегеш аттыг ном үндүрер чери, 2006. — ISBN 978-5-7655-0569-4.
- ↑ 1 2 Ойдан-оол Хөвеңмей Монгушевичиниң 85 харлаанынга (рус.). Национальная библиотека им. А.С. Пушкина (25 октябрьның 2023). Хынаан ай-хүнү: 8 сентябрьның 2025.
- ↑ Тува литературная. Вып.1: библиогр. справочник / авт.-сост.: С. С. Комбу, Л. М. Чадамба, Е. М. Ак-кыс. — Кызыл: НБ им. А. С. Пушкина Респ. Тыва, 2007.
- ↑ Танова Е. Писатели Тувы: биографии и творческая деятельность (энциклопедический справочник). Для учителей тувинской литературы. — Кызыл: ОАО “Тываполиграф”, 2013.
Шөлүлгелер
- Комбу С. С. Ойдан-оол Ховенмей Монгушевич (орус) // Тувинская литература : словарь. — Новосибирск: Наука, 2012.
- Тува литературная. Библиогр. справочник / авт.-сост. С. С. Комбу, Л. М. Чадамба, Е. М. Ак-кыс.. — Кызыл: НБ им. А. С. Пушкина Респ. Тыва, 2007.
- Танова Е. Писатели Тувы: биографии и творческая деятельность (энциклопедический справочник). Для учителей тувинской литературы. — Кызыл: ОАО “Тываполиграф”, 2013.
- Октябрьның 25 төрүттүнгеннер
- 1938 чылда төрүттүнгеннер
- Чөөн-Хемчик кожуунга төрүттүнгеннер
- Январьның 12 мөчээннер
- 2010 чылда мөчээннер
- Кызылга мөчээннер
- Алфавиттээн кижилер
- Алфавиттээн чогаалчылар
- Тываның чогаалчылары
- ССРЭ-ниң чогаалчылары
- Тываның культуразының ажылдакчылары
- Россияның очулдурукчулары
- Тываның күрүне университединиң доозукчулары
- Тыва Республиканың чогаалчылар эвилелиниң кежигүннери
- ССРЭ-ниң журналистер эвилелиниң кежигүннери
- Россияның журналистери