Ойдан-оол Хөвеңмей Моңгушевич

Рувики деп сайттан
Ойдан-оол Хөвеңмей Моңгушевич
Долу ады 1938 октябрьның 25(1938-10-25)
Төрүттүнген чери
Мөчээн хүнү 2010 январьның 12(2010-01-12) (71 год)
Мөчээн чери
Хамаатылалы
Ажыл-херээ эртемден, чогаалчы, очулдурукчу, шүлүкчү

Хөвеңмей Моңгушевич Ойдан-оол (1938 октябрьның 25, Чөөн-Хемчик кожуун2010 январьның 12, Кызыл) — тыва шүлүкчү, чогаалчы, журналист[1]. Тыва Республиканың чогаалчылар эвилелиниң база ССРЭ-ниң журналистер эвилелиниң кежигүнү[2].

Допчу намдары

Хөвеңмей Ойдан-оол 1938 чылдың октябрь 25-те Тыва Арат Республиканың Чөөн-Хемчик кожуунда Дагыр-Шеми деп черге төрүттүнген. Чадаананың 2 дугаар школазын дооскаш, Кызылда күрүнениң башкы институдунга, Москвада Комсомолчу төп школаның чанынга журналистерниң дээди курстарынга өөренип чораан. «Тываның аныяктары» солуннуң корреспондентизинге, Тыва радионуң улуг редакторунга, партия обкомунуң идеология килдизинге, «Улуг-Хем» альманахтың редколлегиязынга ажылдаан. Дерзиг-Аксы, Хөнделең, Бай-Хаак школаларынга өөредилге эргелекчилээн. Ак-Довурактың 1 дугаар школазынга тыва дыл, литература башкылап, «Билиг» деп республиканың ниитилелинге референтилеп ажылдаан[3].

Өөредилге номнарының автору[4].

Чогаадыкчы ажыл-чорудулгазы

Чогаал ажылын 1961 чылда бижип эгелээн[3]. Ооң чогаалдары республиканың аңгы-аңгы солуннарынга, «Улуг-Хем» литературлуг альманах-сеткүүлге үнүп турган. Бичии номчукчуларга 1967 чылда «Чаптанчыг Уранмаа» (1967)[5] деп баштайгы ному үнген. Дараазында чылдарда «Оттуг-Мыйыс» (1971) «Кызыл хаяа» (1974), «Чайык соонда» (1978) деп номнары парлаттынган[6].

Ооң очулгазында парлаттынган номнар: «Муха-цокотуха» К Чуковский (1968, 2009), Г. Ладонщиковтуң «Мээң эш-өөрүмге» (1970), Л. Толстойнуң «Иван Ильичиниң Өлүмү» (1974), Ч. Лодойдамбаның «Өттүр көстүп турар Тамир» (1976, 2005). Ооң шүлүктерин С. Козлова, М. Рамазанова орус дылче очулдургулаан[3].

Хөвеңмей Ойдан-оол ССРЭ-ниң журналистер эвилелиниң[7], Тываның чогаалчылар эвилелдериниң кежигүнү чораан[6].

Ол 2010 чылдың январь 12-де мөчээн.

Кол парлап үндүрген чүүлдери

1. Ойдан-оол, Хөвеңмей. Чаптанчыг Уранмаа: уругларга чечен чугаалар. — Кызыл: ТывНУЧ, 1967. — 29 ар[4].

2. Ойдан-оол, Хөвеңмей. Оттуг мыйыс: уругларга чечен чугаалар. — Кызыл: ТывНУЧ, 1971. — 88 ар.

3. Ойдан-оол, Хөвеңмей. Кызыл хаяа: тоожулар, чечен чугаалар. — Кызыл: ТывНУЧ, 1974. — 140 ар.

4. Ойдан-оол, Хөвеңмей. Чаптанчыг Уранмаа : бичии уругларга тоожу, чечен чугаалар / Хөвеңмей Ойдан-оол. — Кызыл : Тываның Ю. Ш. Кюнзегеш аттыг ном үндүрер чери, 2006. — 68.

Очулгалары

К.И. Чуковский  (орус), Муха-цокотуха. — Кызыл: Тываның ном үндүрер чери, 1968.

Ладонщиков Г.А.  (орус) Моим друзьям-ребятам — Кызыл: Тываның ном үндүрер чери, 1970.

Толстой Л. Н. Смерть Ивана Ильича. — Кызыл: Тываның ном үндүрер чери, 1974.

Лодойдамба Ч.  (орус) Прозрачный Тамир. — Кызыл: Тываның ном үндүрер чери, 1976[8].

Демдеглелдер

  1. Танова Е. Писатели Тувы: биографии и творческая деятельность (энциклопедический справочник). Для учителей тувинской литературы. — Кызыл: ОАО “Тываполиграф”, 2013.
  2. Комбу С. С. Тувинская литература: словарь / под ред.: Д. А. Монгуша, М. Л. Трифоновой. — Новосибирск, 2012.
  3. 1 2 3 Ойдан-Оол Хөвеңмей Монгушевич (рус.). Тувинская республиканская детская библиотека им. К.И. Чуковского (11 апрельдиң 2022). Хынаан ай-хүнү: 8 сентябрьның 2025.
  4. 1 2 Электронный каталог РНБ - Ойдан-оол, А. К (неопр.). primo.nlr.ru. Хынаан ай-хүнү: 8 сентябрьның 2025. Архивтээн 3 декабрьның 2021 года.
  5. Хөвеңмей Ойдан-оол. Чаптанчыг Уранмаа: бичии уругларга тоожу, чечен чугаалар. — Кызыл: Тываның Ю. Ш. Кюнзегеш аттыг ном үндүрер чери, 2006. — ISBN 978-5-7655-0569-4.
  6. 1 2 Ойдан-оол Хөвеңмей Монгушевичиниң 85 харлаанынга (рус.). Национальная библиотека им. А.С. Пушкина (25 октябрьның 2023). Хынаан ай-хүнү: 8 сентябрьның 2025.
  7. Тува литературная. Вып.1: библиогр. справочник / авт.-сост.: С. С. Комбу, Л. М. Чадамба, Е. М. Ак-кыс. — Кызыл: НБ им. А. С. Пушкина Респ. Тыва, 2007.
  8. Танова Е. Писатели Тувы: биографии и творческая деятельность (энциклопедический справочник). Для учителей тувинской литературы. — Кызыл: ОАО “Тываполиграф”, 2013.

Шөлүлгелер

  • Комбу С. С. Ойдан-оол Ховенмей Монгушевич (орус) // Тувинская литература : словарь. — Новосибирск: Наука, 2012.
  • Тува литературная. Библиогр. справочник / авт.-сост. С. С. Комбу, Л. М. Чадамба, Е. М. Ак-кыс.. — Кызыл: НБ им. А. С. Пушкина Респ. Тыва, 2007.
  • Танова Е. Писатели Тувы: биографии и творческая деятельность (энциклопедический справочник). Для учителей тувинской литературы. — Кызыл: ОАО “Тываполиграф”, 2013.