Тау Федор Менгертиевич
| Фёдор Тау | |
|---|---|
 | |
| Кол медээлер | |
| Долу ады | |
| Төрүттүнген хүнү | 1929 сентябрьның 5 |
| Төрүттүнген чери | |
| Мөчээн хүнү | 2006 марттың 19 (76 лет) |
| Мергежилдери | хөөмейжи, ыраажы |
| Жанрлары | каргыраа, элдеп-хула хөөмей |
| Шаңналдары | Тыва Республиканың улустуң хөөмейжизи (1992) |
Федор Менгертиевич Тау (1929 сентябрьның 5, Ак-Эрик, Тес-Хем кожуун — 2006 марттың 19) — Тыва Республиканың улустуң хөөмейжизи (1992), «Саяннар» аттыг ыры болгаш танцы ансамблиниң артизи, хаак спортунга республиканың 10 дакпыр чемпиону база зона маргылдааларының чемпиону. Тыва хөөмейниң мурнуу-чөөн күүседикчи школазының төлээзи[1]
Допчу намдары
1929 чылдың сентябрь 5-те Тыва Арат Республиканың Тес-Хем районунуң Ак-Эрик суурга малчын өг-бүлеге төрүттүнген. Самагалдайның ортумак школазынга (1945—1947 чч.), Кызылдың № 2 ортумак школазынга М. Кенин-Лопсан, Ю. Аранчын, А. Кунаа, Д. Монгуш, А. Калзан, И. Салчак, Ю. Кюнзегеш ышкаш эртем, культура болгаш уран чүүлдүң шылгараңгай ажылдакчыларының аразынга өөренип чораан. Спортче 1950 чылда шериг албан-хүлээлгезин эрттирип турар үезинде хөй кичээнгей салып эгелээн. Ол-ла чылын хаак спортунга Тыва автономнуг областың бир дугаар чемпиону, Забайкальениң шериг округунуң чемпиону чораан[2]. Шериг албан-хүлээлгезин эрттирген соонда, Хоорай судунга очулдурукчу кылдыр ажылдай берген (1954—1956 чч.). Ол бистиң республиканың бүгү булуңнарынга: Мөңгүн-Тайгага, Кызылга, Баян-Колга, Сыстыг-Хемге, Тоора-Хемге, Шуурмакка, Ак-Эрикке чурттап турган. Хаак спортунга инструкторлап, Баян-Кол суурга Кара-Тал совхозка чолаачылап, Тоора-Хем суурга Райпога чүдүрүкчүлеп, Ырбан биле Шуурмак суурларга арга-арыг ажыл-агыйынга ыяш дүжүрүкчүлеп, печка тудукчулап, Ак-Эрик суурга малчынның дузалакчызы, Самагалдайда почтаны үдеп чоруур база Агропромбанкының салбырында эрттирилге чурумунуң администраторуболуп ажылдаан. 1969—1970 чылдарда Тываның күрүнениң "Саяннар"аттыг ыры болгаш танцы ансамблиниң филармониязынга артистеп чораан. 2000 чылда Тес-Хем кожуундан Кызылче көжүп келгеш, чуртталгазының төнчүзүнге чедир чурттап келген. Делегей чергелиг «Хөөмей» эртем төвүнге иллюстратор кылдыр ажылдап, даштыкыларга хөөмей кичээлдерин берип чораан.
Уран чүүлү
Тау деп фамилияны ол шериг албан-хүлээлгезин эрттирип турган үезинде, Байкал округунуң Уссурий районунуң Казакевич суурунга алган[2]. Ёзулуг фамилиязы — Довуу. Фёдорнуң сактып турары-биле алырга, шеригге ону бо-ла: «Тау келди, какаодан кудуңар» деп баштактанып чугаалаар турган[3]. Таунуң чогаадыкчы амыдыралы төрээн чуртундан ыракта эгелээн. Шеригге ол бир дугаар назынында сценага каргырааны күүсеткеш, кады ажылдап чораан эш-өөрүн кайгаткан. Тау каргыраа стилин колдадыр күүседип чораан. Ооң хөөмейи кайгамчык чымчак тембрлиг, үн үндүрер техниказының мергежилдии-биле ылгалып турган[3]. Ол аъттың маңнаарының ховар аргазын өттүнүп адаан хөөмейниң тускай янзызын — элдеп-хула хөөмейни тургускан, ооң кол утказы аас биле думчук ишти аразында дескинип үндүрттүнүп турар үннерниң «эргилдези» болур. Фёдорнуң бодундан аңгыда күүселдениң ол аргазы күүседикчилерниң практиказынче ам-даа кирбээни шын. Ынчалза-даа Фёдорнуң чээни болур аныяк хөөмейжи Аяс Данзырын элдеп-хула хөөмейлээрин оралдажып турар[4]. 2001 чылдың февраль 27-де Делегей чергелиг эртем төвү З.Кыргыстың удуртулгазы-биле Фёдор Таунуң харлаанынга тураскааткан фестивальды эрттирген. Мөөрей бедик деңнелге эрткен. Ф. Таунуң кол шаңналын Аяс Данзырынга төлептиг болган. Мөөрейден аңгыда ат-сураглыг хөөмей мастерлериниң болгаш ансамбльдарының киржилгези-биле концертти республиканың кожууннарының аңгы-аңгы хөгжүм школаларындан хөөмей класстарының башкыларының семинарын база Новокузнецкиниң эмчи эртем-шинчилел институдундан фониатр эмчилер хөөмей күүседикчилериниң эмчи шинчилгезин организастаан[3].
Шаңналдары болгаш хүндүлүг аттары
- Хаак спортунга республиканың 10 дакпыр чемпиону
- Хаак спортунга зона маргылдааларының чемпиону (1950—1951)
- Тыва Республиканың улустуң хөөмейжизи (1992)
Демдеглелдер
- ↑ Сундуй Д. М. Легендарные ветераны-исполнители хоомея и их успехи (орус) // Итоги социологического исследования о развитии горлового пения хоомей Республики Тыва в 1992—2013 гг.. — Кызыл, 2013. — С. 42—50.
- ↑ 1 2 Тау Федор. Умер старейший горловик Тувы (20 марттың 2006). Хынаан ай-хүнү: 24 ноябрьның 2025.
- ↑ 1 2 3 Бадыргы М. М. Федор Менгертиевич Тау // Творческие портреты хоомеистов Республики Тыва (орус). — Кызыл, 2008.
- ↑ Прославленные мастера-классики горлового пения. Международный Научный Центр «Хоомей». Хынаан ай-хүнү: 24 ноябрьның 2025.