Чалзып Салчак Маскыр оглу
| Чалзып Салчак Маскыр оглу | |
|---|---|
| тыв. Чалзып Салчак Маскыр оглу | |
 | |
| Төрүттүнгенде ады | Салчак Маскыр оглу Чалзып |
| Төрүттүнген ай-хүнү | 1920 |
| Төрүттүнген чери | Көөп-Сөөк, Бай-Тайга, Урянхай край |
| Мөчээн ай-хүнү | 8 февраль 1944 |
| Мөчээн чери | Сурмичи, Ровно облазы, Украин ССР |
Чалзып Салчак Маскыр оглу (төрүттүнгенде ады — Салчак Маскыр оглу Чалзып, орус. Чалзып Салчак Маскыр оглу, 1920 чыл — 1944 чылдың февральдың 8) — Ада-чурттуң Улуг дайынының киржикчизи, тыва эки турачы эскадроннуң танкы удур боолаар взводунуң 1-ги салбырының гвардейжи анаа дайынчызы, I-ги чаданың Ада-чурт дайынының ордениниң эдилекчизи (1944)[1].
Допчу намдары
Чалзып Салчак Маскыр оглу 1920 чылда Урянхай крайның Бай-Тайганың Көөп-Сөөкке төрүттүнген.
1942 чылдан Тыва Аныяктарның Революстуг Эвилелиниң кежигүнү[2].
Ада-чурттуң Улуг дайынынга киржилгези
Тыва Арат Революстуг Намның Төп комитединиң секретариадының 1943 чылдың август 25-тен шиитпири-биле 2-ги тыва эки турачы отрядтың 5-ки взводунуң анаа дайынчызы кылдыр томуйлаткан.
Тыва Арат Республикадан тыва эки турачылар отряды Барыын фронтунуң 6-гы аъттыг корпузунуң Морозов аттыг 8-ки гвардейжи аъттыг Ровно дивизиязының 31-ги гвардейжи аъттыг полкунуң составынче 4-кү эскадрон кылдыр кирген. Ооң составында 1000 километр орук чок черге 45 хонук дургузунда агаар-бойдус талазы-биле кончуг берге байдалдарда чоруп келген. Марш үезинде тывалар кижи-даа, аът-даа талазы-биле чидириг чок турган. Тыва чылгычылар походка шыдамык чоруун көргүскеннер.
1944 чылдың январьның 29-та 4-кү эскадроннуң тыва аъттыг шериглери Украин ССР-ниң Ровно облазының Деражно суур дээш тулчуушкуннарга баштай киришкен болгаш халдаашкынга төлептиг үлегер-чижекти көргүскен.
Чалзып Салчак танкы удур боолаар взводтуң командылакчызы Бичен-оол Сарыгларның взводунуң 1-ги салбырының гвардейжи анаа дайынчызы турган.
Ровно хоорай дээш тулчуушкуннарга эрес-дидимин көргүскен. Ровнонуң демир-орук станциязы дээш тулчуушкунга киржип турган. Боду 5 немец солдаттарны чок кылган. Дубно хоорай дээш тулчуушкунга маадырлыы-биле 1944 чылдың февральдың 8-те чок болган[3].
Шаңнал-макталдары
• I-ги чаданың Ада-чурт дайынының ордениниң эдилекчизи (1944)[4].
Литература
• Сундуй М. Б. Эки турачы аъттыг эскадрон. Кызыл: Тываның ном үндүрер чери, 1989.
• Книга Памяти. Республика Тыва. Сост. Н. М. Моллеров. Кызыл, 1995.
• ЧАЛЗЫП Салчак Маскыр оглу / Урянхайско-тувинская энциклопедия. II том (Л-Я). Под общей ред. Шойгу С.К., отв. ред. Бичелдей К.А. Кызыл: "Мир тувинцев", 2021. С. 542.
Демдеглелдер
Шөлүлгелер
• Постановление Правительства Республики Тыва О списках участников Великой Отечественной войны 1941—1945 годов, призванных из Тувинской Народной Республики
• Сундуй М. Б. Добровольный кавалерийский эскадрон