Февральдың 8
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 2026 чыл | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Февральдың 8 — григориан календарьда чылдың 39 дугаар хүнү . Чылдың төнчүзүнге чедир 326 хонук арткан (саарзык чылдарда 327 хонук арткан).
Байырлалдар болгаш сактыышкын хүннери
Аңгылал:Февральдың 8 байырлалдар деп аңгылалды база көр
— Россияның эртем хүнү.
— Прешерн хүнү. Словен культура хүнү.
Таарымчалыг аттар
Католик аттар: Джером, Джузеппина, Менгольд, Стефан, Ювенций.
Православ аттар: Аммон, Анания, Аркадий, Давид, Климент, Ксенофонт, Мария, Павла, Пётр, Симеон, Фёдор.
Болуушкуннар
XIX чүс чылга чедир
- 421 чыл — Констанций III Барыын Рим империязының соимператору апарган.
- 1250 чыл — Чедиги крестовый поход: Эль-Мансуре чанынга тулчуушкун.
- 1575 чыл — Лейденге Нидерланд хувискаал үезинде Вильгельм I Оранский тажы Нидерландының эң шаандакы университетериниң бирээзи Лейден университедин үндезилээн[1].
- 1587 чыл — Шотландияның кадыны база англи дүжүлгеже кордакчы турган Мария Стюартты Фотерингей шивээзинге бажын кезип шииткен.
- 1672 чыл — Исаак Ньютон бодунуң чырык болгаш өңнүң бойдузунуң дугайында илеткелин кылган.
- 1693 чыл — АКШ-тың (Виргинияда) Вильямсбург хоорайга Вильгельм хаан биле Мария кадынның чарлыы-биле «Вильгельм биле Марияның колледжи» үндезилеттинген, ол Американың ийиги дээди эртем өөредилге чери болган.
- 1724 чыл — Пётр I императорнуң айыткалы-биле Сенаттың чарлыы-биле Россияның эртемнер академиязын үндезилээн.
- 1815 чыл — Венаның конгрезинге rулданыышкынны хоруп турар декларацияны хүлээп алган.
- 1816 чыл — Шотландияга Абердиншир графствозунга делегейде бир дугаар шагдаа операциязының үезинде ытты ажыглаан.
- 1817 чыл — Америкада испан колонияларның хамаарышпас чоруу дээш дайын: Хосе Сан-Маринге баштаткан Аргентинаның болгаш Чилиниң шериглери испаннарны чуртунуң девискээринче кирерин болдурбазы-биле Андыны ашканнар.
- 1837 чыл — Пушкин, Александр Сергеевич биле Дантес, Жорж Шарльдуң аразында пистолеттерлиг дуэль болгаының түңнелинде, Пушкин аар балыгланган болгаш ийи хонганда чок болган.
- 1838 чыл — Сэмюэл Морзе Филадельфияга Франклин институдунга бир дугаар хөй чон мурнунга бодунуң чогаатканы электромагниттиг телегравын бараалгаткан.
- 1856 чыл — Барбу I Валахия можузунга шүүгү системазын эде кылган, цыганнар дугайында айтырыгга кулданыышкынны хораан. Цыганнар бо хүннү олчаан «Кулданыышкындан ойталаан хүн» кылдыр демдеглеп чоруурлар.
- 1865 чыл — Бернге Грегор Мендель эртем эштелгезиниң хуралынга Мендельдиң хоойлуларын доктааткан илеткелин номчаан.
- 1879 чыл — Канаданың хаан институдунуң хуралынга сэр Сэндфорд Флеминг бир дугаар Бүгү делегей шагын тургузуп киирериниң дугайында санал киирген.
- 1887 чыл — АКШ-тың конгрези Дэвистиң актызын бадылаан.
- 1889 чыл — француз астроном Огюст Шарлуа Ниццаның обсерваториязынга дыка улуг Эмма деп астероидти ажыткан.
XX-ги чүс чыл
- 1904 чыл — японнар Россия империязынче Порт-Артура кезекке халдаан. Орус-япон дайынның эгези.
- 1905 чыл — Россияга бир дугаар журналистер өөредир курстарны Л. Е. Владимиров ажыткан.
- 1910 чыл — АКШ-ка бойскауттар организациязы үндезилеттинген (англ. «Boy Scouts of America»).
- 1918 чыл — Грузияның шаандагы дээди өөредилге чери Иванэ Джавахишвили аттыг Тбилисиниң күрүне университеди үндезилеттинген.
- 1919 чыл — РСФСР-ниң Улусчу комиссарлар чөвүлелиниң «Шакты делегей системазының аайы-биле санаарының дугайында» декреди үнүп келген.
- 1924 чыл — АКШ-тың Невада штадынга, кара-бажыңның диш эмчизиниң саналы-биле кем-херек үүлгедикчизин өлүрүп шиидерде бир дугаар газтыг камера ажыглаттынган.
- 1929 чыл — Николай Камов бодунуң чаа чогаадып каан ужар аппарадын «вертолёт» деп адап алган, ооң мурнунда ону «геликоптер» деп термин-биле адап турган.
- 1931 чыл — Индияның чаа найысылалы — Нью-Дели хоорайның байырлыг ажыдыышкыны эрткен.
- 1948 чыл — Көрей улусчу шериг тургустунган.
- 1955 чыл — Г. М. Маленковту ССРЭ-ниң Чазааның даргазындан боо-чепсек бүдүрүлгезин эвээжеткеш, чонга херек чүүлдер бүдүреринче күштү угландырар дээн бодалы дээш халаткан.
- 1956 чыл — Лондонга ийи каът (Даблдекер) «Рутмастер» деп автобусту ажыглалче киирген, ол ам Лондон хоорайның им-демдээ болуп, делегейде эң таныттынгыр автобус апарган.
- 1963 чыл — Иракка шериг күжү-биле күрүне эргилдези болган. Касемниң чазаа дүшкен, Баас намның диктатуразы эгелээн.
- 1969 чыл — Мексикан Чиуауа деп штатка улуг хемчээлдиг метеорит Allende кээп дүшкен.
- 1971 чыл — NASDAQ биржазынга бир дугаар дугуржулгалар боттанган.
- 1979 чыл — Дени Сассу-Нгессо Конго Республиказының президентизи апарган.
- 1984 чыл — Сараевога 1984 чылдың XIV-кү Кышкы Олимпия оюннарының ажыдыышкыны эрткен.
- 1992 чыл — Альбервильге 1992 чылдың Кышкы Олимпия оюннарының ажыдыышкыны болган.
XXI-ги чүс чыл
- 2002 чыл — Солт-Лейк-Ситиге 2002 чылдың XIX-ку Кышкы Олимпия оюннарының ажыдыышкыны болган.
Төрүттүнген кижилер
Аңгылал:Февральдың 8 төрүттүнген деп аңгылалды база көр
XIX-ку чүс чылга чедир
- 412 чыл — Прокл Диадох (485 чылда чок болган), бурунгу философ-неоплатоник.
- 1191 чыл — Ярослав II Всеволодович (1246 чылда чок болган), Киевтиң (1236—1238, 1243—1246) база Владимирниң (1238—1246) улуг князьи.
- 1291 чыл — Афонсу IV (1357 чылда чок болган), Португалияның хааны (1325 чылдан).
- 1405 чыл — Константин XI Палеолог (Драгаш) (1453 чылда чок болган), сөөлгү византий император (1449—1453).
- 1591 чыл — Гверчино (шын ады Джованни Франческо Барбьери; 1666 чылда чок болган), болон школазының итальян уран чурукчузу.
- 1700 чыл — Даниил Бернулли (1782 чылда чок болган), швейцар эмчи, математик, математиктиг физиканың болгаш гидродинамиканың үндезилекчизи.
- 1765 чыл — Йозеф Эйблер (1846 чылда чок болган), австрий композитор болгаш дирижёр.
- 1766 чыл — Ефрем Мухин (1850 чылда чок болган), анатом, эмчи, физиолог, Россияга травматологияның үндезилекчизи.
- 1777 чыл — Бернар Куртуа (1838 чылда чок болган), француз химик, йодтуң ажыдыкчызы.
- 1796 чыл — Иван Мятлев (1844 чылда чок болган), орус сатирик шүлүкчү.
XIX-ку чүс чыл
- 1807 чыл — Эдвард Хорсман (1876 чылда чок болган), англи политик.
- 1820 чыл — Уильям Текумсе Шерман (1891 чылда чок болган), американ генерал, АКШ-тың шериг баштыңы (1869—1883).
- 1825 чыл — Генри Уолтер Бейтс (1892 чылда чок болган), англи бойдус шинчилекчизи, бир дугаар мимикрия деп болуушкунну тайылбырлап бижээн.
- 1828 чыл — Жюль Верн (1905 чылда чок болган), француз чогаалчы, эртемниг фантастика жанрның үндезилекчизи.
- 1834 чыл — Дмитрий Менделеев[2] (1907 чылда чок болган), орус химик, энциклопедист эртемден, Химиктиг элементилерниң периодиктиг системазының автору.
- 1866 чыл — Лев Бакст (1924 чылда чок болган), российжи уран чурукчу, театр чурукчузу, иллюстратор.
- 1868 чыл — Уолтер Ротшильд ([1937 чыл]]да чок болган), британ финансист, политик болгаш зоолог.
- 1872 чыл — Теодор Лессинг (1933 чылда чок болган), немец-еврей философ болгаш публицист.
- 1876 чыл — Паула Модерзон-Беккер (1907чылда чок болган), немец экспрессионист чурукчу херээжен.
- 1878 чыл — Мартин Бубер (1965 чылда чок болган), еврей философ, сионизмниң идеологу.
- 1880 чыл — Франц Марк (1916), немец экспрессионист чурукчу.
- 1888 чыл — Ян Нагурский (1976 чылда чок болган), российжи болгаш поляк гидроавиатор, бир дугаар поляр ужудукчу.
- 1893 чыл — Пётр Куприянов (1963 чылда чок болган), совет хирург, эмчи албанының генерал-лейтенантызы, ССРЭ-ниң медицина эртем академиязының академиги, Социалистиг Күш-ажылдың Маадыры.
- 1894 чыл — Кинг Видор (1982 чылда чок болган), американ кинорежиссёр болгаш сценарист, Американың режиссерлар гильдиязының бирги президентизи.
- 1895 чыл — Хорлогийн Чойбалсан (1952 чылда чок болган), монгол политик, Моол Арат Республиканың маршалы, Моол Арат Республиканың ийи дакпыр маадыры.
- 1900 чыл — Иван Иванов-Вано (1987 чылда чок болган), совет режиссёр, чурукчу, сценарист, совет мультипликацияның үндезилекчизи.
XX-ги чүс чыл
- 1903 чыл — Абдул Рахман (1990 чылда чок болган), Малайзияның бир дугаар премьер-министри (1957—1970).
- 1904 чыл — Игорь Бэлза (1994 чылда чок болган), совет музыковед, композитор болгаш литературовед.
- 1906 чыл — Честер Карлсон (1968 чылда чок болган), американ физик болгаш болчукчу, ксерографияның чогаадыкчызы.
- 1909 чыл — Василий Раков (1996 чылда чок болган), совет истребитель ужудукчу, авияцияның генерал-майору, ийи дакпыр Совэт Эвилелиниң Маадыры.
- 1922 чыл — Юрий Авербах (2022 чылда чок болган), совет шыдыраачы, делегей чергелиг гроссмейстер.
- 1924 чыл — Леонид Пчёлкин (2004 чылда чок болган), кинорежиссёр, РСФСР-ниң улустуң артизи.
- 1925 чыл — Джек Леммон (2001 чылда чок болган), американ актёр, «Оскарның» эдилекчизи, «Алдын глобус» шаңналының 5 катап эдилекчизи.
- 1927 чыл — Николай Матюхин (1984 чылда чок болган), совет эртемден, санаар техника адырының специализи.
- 1928 чыл — Вячеслав Тихонов (2009 чылда чок болган), киноактёр, ССРЭ-ниң улустуң артизи.
- 1930 чыл — Кэтрин Харди (2017 чылда чок болган), американ чиик атлетиканың спортсмени, 1952 чылдың чайгы Олимпия оюннарының тиилекчизи, делегейниң рекордунуң эдилекчизи.
- 1949 чыл — Ирина Муравьёва, совет болгаш российжи театр база кино артизи, ыраажы, РФ-тиң улустуң артизи.
- 1955 чыл — Джон Гришэм, американ чоглаалчы база и политик.
- 1959 чыл — Маурисио Макри, аргентин күрүне ажылдакчызы база политик.
- 1963 чыл — Йохан Хьяртарсон, исланд шыдыраачы, гроссмейстер.
- 1964 чыл — Герман Греф, российжи күрүне болгаш банк ажылдакчызы, «Сбербанктың» башкарар чериниң даргазы (2007 чылдан тура).
- 1977 чыл — Роман Костомаров, российжи фигурист (дош кырынга сам), Олимпия оюннарының тиилекчизи (2006), делегейниң ийи дакпыр тиилечкчизи, Европаның үш дакпыр тиилекчизи.
- 1980 чыл — Ян Вэй, кыдат гимнаст, Олимпиаданың үш дакпыр тиилекчизи.
- 1983 чыл — Атиба Хатчинсон, канад футболчу.
XXI-и чүс чыл
Чок болганнар
Аңгылал:Февральдың 8 мөчээн деп аңгылалды база көр
XIX-ку чүс чылга чедир
- 1296 чыл — Пшемысл II (1257 чылда төрүттүнген) өлүрткен, Польшаның хааны (1290—1296).
- 1587 чыл — Мария Стюарт (1542 чылда төрүттүнген) өлүрттүп шииттирген, шотланд кадын (1542—1567).
- 1640 чыл — Мурад IV (1612 чылда төрүттүнген), Осман империязының 17-ги султаны (1623—1640).
- 1676 чыл — Алексей Михайлович (1629 чылда төрүттүнген), орус хаан (1645—1676).
- 1691 чыл — Карло Райнальди (1611 чылда төрүттүнген), итальян архитектор.
- 1696 чыл — Иван V Алексеевич (р. 1666 чылда төрүттүнген), орус хаан (1682—1696).
- 1709 чыл — Джузеппе Торелли (1658 чылда төрүттүнген), итальян скрипач база композитор.
- 1725 чыл — Пётр I (1672 чылда төрүттүнген), Бүгү Русьтуң 1682 чылдан тура сөөлгү хааны, Россияның бир дугаар императору (1721 чылдан тура).
XIX-ку чүс чыл
- 1807 чыл — Пьер-Шарль Лоше (1767 чылда төрүттүнген), Наполеона Бонапарттың Күчүлүг шерииниң бригада генералы.
- 1874 чыл — Давид Фридрих Штраус (1808 чылда төрүттүнген), немец философ, төөгүчү, теолог, публицист.
- 1877 чыл — Чарльз Уилкс (1798 чылда төрүттүнген), Антарктиданың американ шинчилекчизи.
- 1886 чыл — Иван Аксаков (1823чылда төрүттүнген), орус публицист, шүлүкчү, хөй-ниитичи.
XX-ги чүс чыл
- 1902 чыл — Сергей Мосин (1849 чылда төрүттүнген), орус адар боо-чепсек конструктору.
- 1902 чыл — Нил Филатов (1847 чылда төрүттүнген), эмчи, Россияга педиатрияның үндезилекчилериниң бирээзи.
- 1917 чыл — Николай Покровский (1848 чылда төрүттүнген), орус археолог.
- 1918 чыл — Луи Рено (1843 чылда төрүттүнген), француз юрист, тайбыңның Нобель шаңналының эдилекчизи (1907).
- 1921 чыл — Пётр Кропоткин (1842 чылда төрүттүнген), орус революционер-анархист, анархизмниң теоретиги.
- 1926 чыл — Уильям Бэтсон (1861 чылда төрүттүнген), англи биолог, генетиканың үндезилекчилериниң бирээзи.
- 1957 чыл — Джон фон Нейман (1903 чылда төрүттүнген), венгер-немец математик база квантылыг физик.
- 1960 чыл — Джон Лэнгшо Остин (1911 чылда төрүттүнген), британ дыл филосову.
- 1963 чыл — расстрелян Абдель Керим Касем, Ирактың премьер-министри.
- 1975 чыл — Роберт Робинсон (1886 чылда төрүттүнген), англи химик-органик, Нобель шаңналының эдилекчизи (1947).
- 1979 чыл — Николай Тихонов (1896 чылда төрүттүнген), орус совет шүлүкчү, прозаик, публицист, хөй-ниитичи.
- 1985 чыл — сэр Уильям Лайонс (1901 чылда төрүттүнген), британ автодизайнер, «Ягуар Моторстуң» үндезилекчилериниң бирээзи.
- 1998 чыл — Хальдоур Кильян Лакснесс (1902 чылда төрүттүнген), исланд чогаалчы, Нобель шаңналының эдилекизи (1955).
XXI-ги чүс чыл
- 2001 чыл — Каприно, Иво (1920 чылда төрүттүнген), норвежский режиссёр-аниматор, создатель кукольных фильмов.
- 2007 чыл — Александр Немировский (1919 чылда төрүттүнген), орус төөгүчү, педагог, чогаалчы база очулдурукчу.
- 2017 чыл — Виктор Чанов (1959 чылда төрүттүнген), совет база украин футболчу, вратарь.
- 2019 чыл — Альберт Финни (1936 чылда төрүттүнген), англи актёр база режиссёр, «Оскар» шаңналынче 5 удаа кордакчылаан.
Демдеглелдер
- ↑ De Tachtigjarige Oorlog en het ontstaan van universiteiten in de Noordelijke Nederlanden (нидерл.). Historiek (16 майның 2017). Хынаан ай-хүнү: 19 майның 2017.
- ↑ өске улус ону февральдың 7