Моңгуш Андрей Алдын-оолович

Андрей Алдын-оолович Моңгуш
Андрей Алдын-оолович Моңгуш
	тыв. Моңгуш Андрей Алдын-оолович
Кол медээлер
Долу ады
Төрүттүнген хүнү	1976 декабрьның 11 (49 лет)
Төрүттүнген чери	Эрзин[d], Тыва Автономнуг Совет Социалистиг Республика, РСФСР[d], ССРЭ;
Чурту	ССРЭ; Россия;
Мергежилдери	хөөмейжи, ыраажы, композитор, автор
Херекселдери	допшулуур, игил, чадаган
Жанрлары	аас чогаал, эстрада
Коллективтери	Тыва национал оркестр
	Тыва Республиканың улустуң хөөмейжизи (2007)
	Тыва Республиканың алдарлыг артизи (2006)

Андрей Моңгуш, 2018 чыл (Фото: Дуу-Дарый Тюлюш)

Андрей Алдын-оолович Монгуш (төр. 1976 декабрьның 11, Эрзин^[d], Тыва Автономнуг Совет Социалистиг Республика) — хөөмейжи, ыраажы, Тыва Республиканың алдарлыг артизи (2006), Тыва Республиканың улустуң хөөмейжизи (2007). Кызыл хоорайның төлээлекчилер хуралының дөрткү чыыжының депутады (2013—2018 чч. Тыва үндезин культура болгаш ус ажыл сайзырадыр төптүң директорунуң оралакчызы болуп ажылдап чоруур.

Допчу намдары

Андрей Алдын-оолович Монгуш 1976 чылдың декабрь 11-де ТЫВА АССР-ниң Эрзин районунуң Эрзин суурга төрүттүнген. 1991 чылда Чадаана хоорайның ортумак школазын дооскан.^[1]. 1993 чылда Кызылдың А. Б. Чыргал-оол аттыг уран чүүл училищезиниң тыва национал хөгжүм херекселдери мергежилинге чадаган клазынга, хөөмей клазының башкызы Владимир Монгушка өөренген^[1]. 1997 чылда өөредилгезин чедиишкинниг дооскан.

Андрей Монгуш студентилеп тургаш-ла, бодунуң башкы ажылын кызыл хоорайның 5 дугаар гимназиязының школазынга эгелээн. Школага Ол Салгал уругларның аас чогаал ансамблин үндезилеп тургускан аңаа ам-даа солуттунмас удуртукчу^[2]. Ол № 5 школа-гимназияның аас чогаал коллективтериниң үш салгалын белеткээш, «амыдыралче» үндүрген^[3]. 1996 чылда ол «Сибирский сувенир» ансамблиниң составынга Францияга ажылдап, концерттерлиг киржип турган. 1997 чылдан 2003 чылга чедир — «Чиргилчин» бөлүүнүң кежигүнү болгаш билдингир аас чогаал бөлүүнүң составында чедиишкинниг киржип турар. 1999 чылда, Красноярскиниң «Академия» камерлиг хорунуң чалалгазы-биле, Нью-Йорк, Бостон, Чикаго дээн ышкаш хоорайларга янзы-бүрү фестивальдарга болгаш концерттерге киржип турар^[1]. 2000 чылда Японияга болган делегей чергелиг фестивальга Надежда Куулар болгаш "Тыва кызы"бөлүү-биле кады киришкен. 2003—2005 чылдарда "Хуун-Хуур-ту"аас чогаал бөлүүнүң составынга ажылдаан.

Андрей Монгуш чүгле хөгжүмчү, композитор эвес, а ырларның сөзүглелдериниң автору. Ооң сөстеринге янзы-бүрү жанрлыг болгаш аажы-чаңныг дыка хөй кайгамчык ырылар бижиттинген.

1999 чылда ол Тываның күрүне университединче, төрээн дыл болгаш чогаал факультединче кирип алгаш, 2004 чылда чедиишкинниг доозуп алган. Ооң чогаадыкчы ажылында хөгжүм биле шүлүк чогаалы аразында тудуш. Тыва национал оркестрниң тургустунган баштайгы хүннеринден эгелээш (2003), Андрей оркестрниң солизи турган. 2007 чылдан ол «Хөгжүмчү» деп бөлүктү удуртуп эгелээн. 2014 чылдан тура Тыва культура төвүнүң уран чүүл удуртукчузу кылдыр ажылдап эгелээн, Тыва национал оркестрниң солизи болуп турар, ол ышкаш бодунуң башкы ажыл-чорудулгазын идепкейлиг уламчылап турар. Хөгжүмчү шинчилел ажылы-биле база билдингир, ону уттундурган аялгаларның, улустуң ырыларының реаниматору дээр. Моолдуң Цэнгел сумузунуң Тываларының «Мен — тыва мен» деп ырызы Андрей Монгуштуң ачызы-биле Тывага билдингир болгаш ынак апарган^[3]. Амгы үеде Кызыл хоорайның төлээлекчилер хуралының культура спорт национал политика болгаш муниципалдар аразында кады ажылдажылга комитединиң доктаамал эвес үндезинниг кежигүнү. Өг-бүлелиг, үш оолдуг.

Шаңналдары болгаш хүндүлүг аттары

Тыва республиканың алдарлыг артизи (2006).
Тыва Республиканың улустуң хөөмейжизи (2007)^[4]
Россия биле Тываның демнежилгезиниң 100 чылынга база Кызыл хоорайның үндезилеп тургустунганының 100 чылынга тураскаадып Тыва Республиканың тураскаалдыг юбилей медалы (2014) — чедип алган чедиишкиннери болгаш хөй чылдарда ак сеткилдиг күш-ажылы дээш.
Тыва Республиканың Баштыңының «Тыва чоннуң чоргааралы» деп күрүне шаңналы (2019).

Демдеглелдер

↑ ¹ ² ³ Сузукей В. Ю., Ч. С. Тумат Андрей Алдын-оолович Монгуш (орус) // Хоомейжи Республики Тыва. — Кызыл, 2015. — С. 48.
↑ Депутаты городского хурала представителей (рус.). Хынаан ай-хүнү: 26 ноябрьның 2025.
↑ ¹ ² Монгуш Андрей стал народным хоомейжи (рус.). Хынаан ай-хүнү: 26 ноябрьның 2025.
↑ Указ Председателя Правительства Республики Тыва от 20 декабря 2007 года № 221 (рус.). Хынаан ай-хүнү: 26 ноябрьның 2025.

[:0-1] ¹ ² ³ Сузукей В. Ю., Ч. С. Тумат Андрей Алдын-оолович Монгуш (орус) // Хоомейжи Республики Тыва. — Кызыл, 2015. — С. 48.

[2] Депутаты городского хурала представителей (рус.). Хынаан ай-хүнү: 26 ноябрьның 2025.

[:1-3] ¹ ² Монгуш Андрей стал народным хоомейжи (рус.). Хынаан ай-хүнү: 26 ноябрьның 2025.

[4] Указ Председателя Правительства Республики Тыва от 20 декабря 2007 года № 221 (рус.). Хынаан ай-хүнү: 26 ноябрьның 2025.

[1]

[2]

[3]

[4]