Зарница (оюн)
| Зарница | |
|---|---|
| | |
| Тывылган чурту | ССРЭ |
| Ойнакчылар саны | 10 кижиден хөй |
| Хар-назыны | 10—14 хар |
| Сайзырадыр мергежили | кашпагайы, патриотизм |
| Дөмей оюннар | Орлёнок |
Зарница (орус. Зарница) — совет болгаш российжи аныяктарның шериг-спортчу оюну. Оюнга аныяктарның хөй-ниити каттыжылгаларының база өөредилге черлериниң өөреникчилериниң чыынды командалары киржир. 6 хардан өрү уруглар киржип турар.
Дүрүмү
Анаада «Зарница» ойнап турар киржикчилерни ийи командага, арбитр болгаш элээн каш нейтралдыг хайгааракчылар хуваап каар турган. Ооң соонда, командалар тактика чогаадып турар үеде, арбитр удурланыкчыларның ийи лагериниң баазаларының турар черин тодарадыр; баазаның демдээ, чижээлээрге, тук ышкаш, элээн көскү чүүл болур. Ийи команданың сорулгазы — дайзынның тугун эжелеп алыры. Киржикчи бүрүзүнүң чуртталгазының/кадыкшылының индикатору — погоннар боор: кижи бүрүзүнүң эктинде ийи погоннарны чыпшырып азы даарап каан турар; капитанның погоннары дөрт бар. Кижини «өлүрер» дизе, погоннарын ол кижиден адырып алыр; бир эвес чүгле чартыы үзүлген болза кижи маңнап шыдавас анаа кылаштаар апаар. Тиилекчини хөй кезиинде бодунуң чыып алган баллдарының түңү-биле, туктарны эжелеп алганы база удурланыкчыларын узуткааны дээш баллдарны санааш тодарадыр. Шынчы эвес оюн дээш баллдарны эвээжедир. Чамдыкта дайзынның тугун баштай оорланын тиилекчи кылдыр санап турганнар.
Төөгүзү
ССРЭ
ССРЭ-ге пионержи шериг-спортчу оюнну шеригжиткен дайынчы хөделиишкиннерни өттүндүр өөредиглиг кылдыр кылган болур. Оюн үезинде пионерлер командаларга чарлып, янзы-бүрү шериг-дузалал спорттуң оюн элементилерлиг хевирлеринге мөөрейлежир. Оюн ССРЭ-ге школачыларның эге шериг белеткелиниң системазының бир кезээ турган.
Оюннуң бирги дүрүмнерин («Пионерская правданың» корреспондентизи турган Владимир Машатинниң тайылбыры-биле) Пермь облазының Краснокамск районнуң Мысы суурдан Зоя Кротова ажылдап кылган[1][2]. 1964 чылдың февраль 23-те шериг улузу-биле кады бир дугаар оюн эрткен.
«Зарница» деп Бүгү Эвилелдиң шериг-спортчу оюнун ССРЭ-ге 1967 чылда ВЛКСМ ТК, Пионер организациязының төп чөвүлели, Совет Шеригниң кол политиктиг эргелели болгаш Оюннуң кол штавын тургускан. «Пионерская правда» солуннуң редакциязы организастаан. Оюннуң сорулгазы совет аныяктарга шериг-патриотчу кижизидилге «Зарница» шериг албанын 3 чылдан 2 чылга чедир кызырганы-биле ортумак өөредилге черлеринге эге шериг белеткелин организастаарының планынче кирип турган.
1967 чылдың январь 10-да «Пионерская правда» солунга оюннуң бирги командылакчызы, Совет Эвилелиниң Маадыры, артиллерияның маршалы Василий Иванович Казаковтуң «Зарница» деп шериг-спортчу оюн дугайында дүрүмнүн база 1 дугаар дужаалын парлаан[3].
Маршал бодунуң дужаалы-биле аныяк армейжи батальоннарны тургузар, армейжи амыдыралдың мергежилдеринге аныяктарны өөредир, ол ышкаш Төрээн чуртунга ынакшыл болгаш кандыг-даа дайзыннарга удур туржурунга белен сеткилин кижизидер сорулганы салган. 6-8 класстың школачызы бүрүзү оюнга киржип болур турган.
Оюннуң 1 дугаар операциязы шивээ кырында «Кызыл тук» деп аттыг турган операцияның планын болгаш ону эрттирериниң хуусааларын (1967 чылдың февраль 19-тан 26-га чедир) командылакчының 2 дугаарлыг дужаалы-биле доктааткан[4]
1967 чылдың июнь 21-ден 25-ке чедир Бүгү Эвилелдиң «Зарница» оюнунуң бирги финалы болуп эрткен, аңаа аныяк армейжилерниң 33 шилиндек отрядтары киришкен. Зарницаның түңнел операциязын Севастопольга эрттиргеш алдарлыг Сапун дагга халдаашкын-биле дооскан[5]
1967 чылдың сентябрь 26-да оюн командылакчызының 8 дугаар дужаалы-биле «Зарница» деп шериг-спортчу оюннуң дугайында чаа дүрүмүн бадылаан, аңаа дүүштүр оюннуң киржикчилерин 3 аңгы хар бөлүктеринге чарган: бичиилери — 3-4 класстарның өөреникчилери, ортуну — 5-6 класстарның өөреникчилери база улуглары-7-8 класстарның өөреникчилери. Назы-хар аайы-биле бөлүк бүрүзүнге белеткел программазын бадылаан[6]
Улуг элээди оолдар Орлёнок деп «Зарницага» дөмей шериг-спортчу оюнну ойнап турган. Оюннарның сорулгазы ойнакчыларның хар-назынындан хамааржыр, а байдал өске команданың ойнакчыларындан саазын погоннарны анаа-ла ушта соп алырындан эгелээш, бронетехника, ыш, шашки база частыр хаптарны хаара туткан эң-не ёзулуг шериг өөредилгелеринге чедир.
Зарница оюн шериг кезектериниң девискээринге удаа-дараа эртип турган, ынчан оюннарның планын кадр шериглериниң киржилгези-биле тургузуп турган.
Россия
Бүгү Россия чергелиг оюннуң кол организаторлары — РФ-тиң өөредилге болгаш эртем яамызы, РФ-тиң камгалал яамызы база Россияның аныяктар эвилели хөй-ниити организациязы.
Зарницаның программазынче чыскаал болгаш ырлар көрүлдези, Россияның шериг төөгүзү болгаш символиказы, орук шимчээшкининиң дүрүмнеринге хамаарышкан билиглерни хынаары, тус черге уг-шиг тывары, боо адары, граната октаары, күш-шыдал мергежилгелери, спортчу болгаш шеригжиткен эстафеталар болгаш өске-даа шериг-спортчу маргылдаалар кирип турар.
Зарница 2.0
2024 чылда «Зарница» чурагайлыг технологияларны ажыглаан чаарттынган форматка эрткен. Киржикчилер чаңчылчаан программадан аңгыда БПЛА-биле ажылды шиңгээдип, киберкамгалал талазы-биле шенелделерни эртип, фейк медээлерге удур ажылдаарынга өөренип турар. Бирги «Зарница 2.0»-ке бүгү Россиядан 800 муң ажыг школачылар киришкен. Финалга 60 команда киришкен, оларның иштинде ДНР, ЛНР, Херсон болгаш Запорожье областьтардан киржикчилер турган[7].
Командаларның дагдыныкчыларының аразында тускай шериг операциязының хоочуннары? Россияның Маадырлары бар[8]. Оларның иштинде: оюннуң кол командылакчылары Степан Белов, Адроник Гаспарян, Николай Соколов болгаш Владислав Головин (позывной «Струна»)[9].
Хар-назы аайы-биле үлээшкини: 7-10 хар, 11-13 хар база 14-17 хар. Команда бүрузүнүң киржикчилеринге тодаргай рольду бээр[10]:
• отряд командылакчызы
• штурмовик
• эмчи
• сапёр
• БПЛА оператору
• топограф
• военкор
• политудуртукчу
Оюн каш чадалыг эртер: шилилге, муниципалитет, регион болгаш округ чергелиг болур. «Зарница 2.0» үезинде эң эки ойнакчыларның рейтингизин тургузуп турар, назы-хар аайы-биле шупту категорияның 10 командаларын тургузар[10].
2024 чылдың бүгү Россия чергелиг финалы сентябрь 16-да Мамаев Базырыынга «Дайынчы алдарның төрээн чурт-авазы» тураскаал чанынга доозулган[8].
Кинода
• Вперёд, гвардейцы! (1971)
• Засекреченный город (1974)
• Три весёлые смены (1979)
• Завтрак на траве (1979)
• До первой крови (1989)
• Летние приключения отчаянных (2010)
• Зарница (2021)
Демдеглелдер
- ↑ Журнал "Экспертиза и тесты" Владимир Машатин: пройдет 20 лет и это будет безумно интересно 06.09.2014. Хынаан ай-хүнү: 27 августуң 2025. Архивтээн 13 июльдуң 2019 года.
- ↑ Мысы — родина «Зарницы»?. Новости Перми - газета Звезда. Хынаан ай-хүнү: 29 июньнуң 2012. Архивтээн дөзү оригинала 2 апрельдиң 2015 чылда.
- ↑ Зарница // Пионерская правда : газета. — 1967. — 10 январьның (№ 3). — С. 1.
- ↑ Флаг над крепостью // Пионерская правда : газета. — 1967. — 3 февральдың (№ 10). — С. 4.
- ↑ Штурм! // Пионерская правда : газета. — 1967. — 30 июньнуң (№ 52). — С. 1.
- ↑ Зарница // Пионерская правда : газета. — 1967. — 26 сентябрьның (№ 77). — С. 1.
- ↑ Более 800 тысяч российских подростков сыграли в "Зарницу 2.0" (2024-09-15). Хынаан 27 августуң 2025.
- ↑ 1 2 Состоялась церемония награждение победителей «Зарницы 2.0» (2024-09-16). Хынаан 27 августуң 2025.
- ↑ Состоялось награждение победителей Всероссийской военно-патриотической игры «Зарница 2.0», в числе призеров - команда из Новосибирской области. Министерство образования Новосибирской области (16 сентябрьның 2024). Хынаан ай-хүнү: 27 августуң 2025.
- ↑ 1 2 Зарница 2.0 (рус.). Зарница.Будьвдвижении.рф. Хынаан ай-хүнү: 27 августуң 2025.
Шөлүлгелер
- «Зарница» (рус.). lordbss.pp.ru.
Архивная копия от 24 марттың 2009 на Wayback Machine История советских времён.
- Всероссийская молодёжная военно-патриотическая игра «Зарница» проходит в Чите (2014) (рус.). tass.ru.
Архивная копия от 4 марттың 2018 на Wayback Machine