Тыва Республиканың Чазаа

Рувики деп сайттан
Тыва Республиканың Чазаа
кысказы-биле — Тыва Чазак
  • тыв. Тыва Республиканың Чазаа
Изображение логотипа
Ниити медээлер
Чурт Россия Федерациязы
Юрисдикциязы Тыва Республика (Россия Федерациязының субъектизи)
Үндезилеттинген ай-хүнү 1991
Ооң мурнунда турган орган Тыва АССР-ниң сайыттар чөвүлели (1961—1990)
Удуртулгазы
Бажында Тыва Республиканың Баштыңы
Тыва Республиканың Баштыңы Владислав Ховалыг
Тургузуу
Турар-чери Кызыл, Тыва Республиканың Чазак бажыңы
Сайт rtyva.ru

Тыва Республиканың Чазаа (орус. Правительство Республики Тыва) — Тыва Республиканың күрүне эрге-чагыргазының доктаамал ажылдап турар дээди күүсекчи органы[1]. Тыва Республиканың дээди албан-дужаалдыг кижизи — Тыва Республиканың Баштыңы[2].

Ниити үндезиннер

Тыва Республиканың чазаа Тыва Республикада күүсекчи эрге-чагырганы боттандырып турар болгаш Тыва Республиканың күрүне эрге-чагыргазының доктаамал ажылдаар дээди күүсекчи органы болур[1].

Тыва Республиканың Чазаа дээрге, Тыва Республикада күүсекчи эрге-чагырганың чаңгыс аай системазын удуртуп турар коллегиалдыг орган болур.

Тыва Республиканың чазааның ажыл-чорудулгазының эрге-хоойлу үндезини

Тыва Республиканың чазаа бодунуң ажыл-чорудулгазын Россия Федерациязының Конституциязынга, федералдыг конституция хоойлуларынга, федералдыг хоойлуларга, Россия Федерациязының Президентизиниң чарлыктарынга, Россия Федерациязының чазааның доктаалдарынга, оларның бүрүн эргелериниң хемчээлинге дүүштүр хүлээп алдынган, Тыва Республиканың Конституциязынга, Конституция хоойлузунга, Тыва Республиканың өске-даа хоойлуларынга, Тыва Республиканың Баштыңының чарлыктарынга үндезилеп боттандырар.

Тыва Республиканың чазаа юридиктиг албан чериниң эргелери бар, сүлде демдектиг, таңмалыг.

Тыва Республиканың Чазааның ажыл-чорудулгазының кол принциптери

Тыва Республиканың чазаа бодунуң ажыл-чорудулгазында Россия Федерациязының Конституциязының дээди чоруунуң, федералдыг конституция хоойлуларының болгаш Россия Федерациязының эргелеп башкарар чүүлдериниң база Россия Федерациязының бүрүн эргелериниң талазы-биле хүлээп алдынган федералдыг хоойлуларның, Россия Федерациязының болгаш Россия Федерациязының субъектилериниң кады эргелеп башкарар чүүлдериниң, Тыва Республиканың Конституциязының, Тыва Республиканың конституция хоойлуларының, Тыва Республиканың хоойлуларының, улус эрге-чагыргазының, хоойлу-дүрүмнүң, эрге-чагыргаларны аңгылаарының, харыысалганың, ажык-чарлыг чоруктуң, коллегиалдыг чоруктуң болгаш кижиниң болгаш хамаатының эргелерин болгаш хосталгаларын хандырарының принциптерин удуртулга болдуруп турар.

Бүрүн эргелери

Тывар Республиканың чазаа[1]:

  1. Тыва Республиканың социал-экономиктиг хөгжүлдезин баш бурунгаар чарлап турар;
  2. Тыва Республиканың республика бюджединиң төлевилелин, а ол ышкаш социал-экономиктиг хөгжүлдениң республика программаларының төлевилелдерин ажылдап кылыр;
  3. Тыва Республиканың республика бюджединиң күүселдезин хандырар;
  4. Тыва Республиканың Дээди Хуралынга (парламентиге) Тыва Республиканың республика бюджединиң күүселдезиниң болгаш Тыва Республиканың социал-экономиктиг хөгжүлдезиниң программаларының күүселдезиниң дугайында отчёттарны киирер;
  5. Тыва Республиканың казна бүдүрүлгелеринге, Тыва Республиканың күрүне бюджет албан черлеринге болгаш Тыва Республиканың күрүнениң автономнуг албан черлеринге бюджет инвестицияларын бээриниң чурумун доктаадыр;
  6. өнчүнүң шупту хевирлерин чогумчалыг каттыштырган экономиканы демонополизастаанынга даянып чаңгыс аай рыноктуң ажылдаарынга байдалдарны тургузар;
  7. барааннарга (ачы-дузаларга) күрүне талазы-биле таарыштырар ужурлуг өртектерни (тарифтерни) Россия Федерациязының хоойлужудулгазынга дүүштүр (Россия Федерациязының, Тыва Республиканың хоойлужудулгаларынга дүүштүр күрүне өйлээшкини Тыва Республиканың күүсекчи эрге-чагырга органы өртектерни (тарифтерни) күрүнеден таарыштырар болгаш оларны ажыглаарын контрольдаар;
  8. Россия Федерациязының болгаш Тыва Республиканың хоойлужудулгаларынга дүүштүр Тыва Республиканың күрүне өнчүзүн башкарар болгаш, а ол ышкаш Россия Федерациязының федералдыг хоойлуларынга болгаш өске-даа # нормативтиг эрге-хоойлу актыларынга дүүштүр Тыва Республикага дамчыдып берген федералдыг өнчүнү башкарар;
  9. инвестиция политиказын ажылдап кылыр болгаш ону боттандырар талазы-биле хемчеглерни алыр;
  10. үндүрүг политиказын боттандырарынга киржип турар;
  11. эртемни болгаш өөредилгени хөгжүдеринге күрүне деткимчезиниң хемчеглерин ажылдап кылыр болгаш боттандырар;
  12. биче сайгарлыкчы чорукту күрүне деткимчези болгаш сайзырадыры-биле хемчеглерни ажылдап кылыр болгаш боттандырар;
  13. суд болгаш эрге-хоойлу камгалаар органнарның ажыл-чорудулгазын хандырар талазы-биле хемчеглерни боттандырар;
  14. тыва республикага тус чер бот-башкарылгазын сайзырадырынга дузалаар;
  15. тус чер бот-башкарылга органынга, тус чер бот-башкарылгазының соңгулдалыг азы өске-даа албан-дужаалдыг кижизинге Россия Федерациязының Конституциязынга, Россия Федерациязының федералдыг хоойлуларынга болгаш өске-даа нормативтиг эрге-хоойлу актыларынга, Тыва Республиканың Конституциязынга, Тыва Республиканың хоойлуларынга болгаш Тыва Республиканың өске-даа нормативтиг эрге-хоойлу актыларынга чөрүшкек болган таварылгада оларның үндүрген эрге-хоойлу актыларын Россия Федерациязының хоойлужудулгазынга болгаш Тыва Республиканың хоойлужудулгазынга дүүштүр кылырын саналдаар эргелиг, а ол ышкаш судче киирер эргелиг;
  16. Тыва Республиканың муниципалдыг тургузугларынга киирер түр саң-хөө администрациязының баштыңын томуйлаарының (албан-дужаалындан хостаарының), айыттынган түр саң-хөө администрациязының тургузуун болгаш штат расписаниезин бадылаарының чурумун доктаадыр;
  17. түр саң-хөө администрациязының тус чер бюджединге хыналданы (аудитти) эрттирериниң чурумун тодарадыр;
  18. тыва республиканың күрүне эрге-чагырга органнарынга федералдыг хоойлулар-биле дамчыдып берген Россия Федерациязының болгаш Россия Федерациязының субъектилериниң кады эргелеп башкарар чүүлдериниң талазы-биле Россия Федерациязының чамдык бүрүн эргелерин Тыва Республиканың күүсекчи эрге-чагырга органнарының боттандырарын организастаар;
  19. Тыва Республиканың делегей чергелиг болгаш даштыкы экономиктиг харылзааларын боттандырарынга киржир;
  20. хамаатыларның социал магадылалдарының боттанылгазын хандырар хамаатыларның чиигелделиг болгаш чединмес категорияларынга адрестиг социал дуза системазын тургузар;
  21. чурттакчы чоннуң пенсия хандырылгазын организастаарынга дузалажыр эмчи-социал экспертизаны инвалидтерниң реабилитациязын организастаар;
  22. чуртталга-коммунал хандырылга адырында чурттакчы чоннуң социал камгалалының кол угланыышкыннарын тодарадыр;
  23. чуртталга тудуунуң шынары болгаш дээштии бедээнин күрүне эргелеп-башкарылгазын таарыштырарын болгаш хынаарын боттандырар;
  24. регионнар аразының делегей болгаш ийи талалыг программаларны боттандырар хемчеглерни организастап эрттирер регионнар аразының ассоциациялары эвилелдери база каттыжыышкыннары делегей организациялары-биле кады ажылдаар;
  25. республикага болгаш муниципалдыг тургузугларга техниктиг хыналда пунктулары-биле чурттакчы чонну эң эвээш хандырарының нормативтерин федералдыг хоойлуга дүүштүр техниктиг хыналданы чорутканы дээш төлевирниң эң улуг хемчээлин техниктиг хыналда талонунуң дубликадын долдурган чарыгдалдарның кызыгаарлыг хемчээлин доктаадыр;
  26. Россия Федерациязының болгаш Тыва Республиканың хоойлужудулгаларынга дүүштүр өске-даа бүрүн эргелерни боттандырар.

Төөгүзү

Ооң мурнунда : Таңды-Тыва Республиканың Бүгү-Ниити Төп Чөвүлели (1921 чылдың августан 1922 чылдың февральга чедир)[3], Таңды-Тыва Арат Республиканың Сайыттар чөвүлели (1922 чылдың февральдан 1926 чылга чедир)[4], Тыва Арат Республиканың чазаа (1926 чылдан 1936 чылга чедир)[5][6], Тыва Арат Республиканың Сайыттар чөвүлели (1936 чылдан 1944 чылга чедир)[7][8], Тыва АССР-ниң Сайыттар чөвүлели (1944 чылдан 1961 чылдың октябрьга чедир), Тыва АССР-ниң Сайыттар Чөвүлели (1962 чылдың январь-ден 1990 чылга чедир)[9][10].

1990 чылдың декабрьда Тыва АССР-ниң Сайыттар Чөвүлели Тыва Совет Республиканың Сайыттар Чөвүлели кылдыр эде тургустунган[11], а 1993 чылдан бээр — Тыва Республиканың чазаа[12].

Тыва Республиканың чазааның удуртукчулары

  • Шериг-оол Ооржак (1992 чылдың марттан — 1993 чылдың декабрь) — Тыва Республиканың Президентизи, Тыва Республиканың Президентизи (1993 чылдың декабрьдан — 2002 чылдың март)[13], Тыва Республиканың чазааның даргазы (2002 чылдың марттан 2007 чылдың апрельге чедир)[14].
  • Шолбан Кара-оол — Тыва Республиканың чазааның даргазы (2007 чылдың апрельден 2012 чылдың апрельге чедир), Тыва Республиканың Баштыңы — Чазааның даргазы (2012 чылдың апрельден 2021 чылдың апрельге чедир).
  • Владислав Ховалыг — Тыва Республиканың Баштыңы-Чазааның Даргазы (2021 чылдың апрельден[15] — 2022 чылдың май 31-ге чедир), Тыва Республиканыӊ Баштыӊы (2022 чылдыӊ июнь 1-ден[16] — амгы үеге чедир)

Чазак кежигүннери

Состав Правительства
№ Чазак кежигүнүнүң эрге-дужаалы Чазак кежигүннериниң ат-сывы
1 Тыва Республиканың Баштыңы Ховалыг Владислав Товарищтайович
2 Тыва Республиканың Чазааның Даргазының оралакчызы Сарыглар Орлан Денек-оолович
3 Тыва Республиканың Чазааның Даргазының оралакчызының хүлээлгезин күүседип турар Сазан-оол Алексей Викторович[17]
4 Тыва Республиканың Чазааның Даргазының оралакчызының хүлээлгезин күүседип турар Ондар Уран-оол Алданы-оолович[18]
5 Тыва Республиканың Чазааның Даргазының оралакчызының хүлээлгезин күүседип турар Сынаа Айдыс Валериевич[19]
6 Тыва Республиканың Чазааның Даргазының оралакчызының хүлээлгезин күүседип турар Хунай-оол Аяс Владимирович[20]
7 Тыва Республиканың Чазааның Даргазының оралакчызының хүлээлгезин күүседип турар — Тыва Республиканың Москва хоорайда бүрүн эргелиг төлээзи Чоксум, Чечен Дугуржапович[21]
8 Тыва Республиканың Баштыңының администрациязының болгаш Тыва Республиканың чазааның аппарадының удуртукчузу Ананьин Юрий Юрьевич
9 Тыва Республиканың саң-хөө сайыды Достай Орлан Степанович
10 Тыва Республиканың экономиктиг хөгжүлде болгаш үлетпүр сайыды Баян Аяс Санааевич[22]
11 Тыва Республиканың өөредилге сайыдының хүлээлгезин күүседип турар Союн Орлан Николаевич[23]
12 Тыва Республиканың спорт сайыды Монгуш Субудай Радиславович
13 Тыва Республиканың культура сайыды Чигжит Виктор Сергеевич
14 Тыва Республиканың кадык-камгалал сайыды Югай Анатолий Константинович
15 Тыва Республиканың күш-ажыл болгаш социал политика сайыды Сандан Эдуард Феликсович
16 Тыва Республиканың орук-транспорт комплекизиниң сайыды Чыргал-оол Шораан Александрович
17 Тыва Республиканың юстиция сайыды Мельников, Евгений Александрович
18 Тыва Республиканың чуртталга-коммунал ажыл-агый сайыды Дагба Мерген Балыкаевич[24]
19 Тыва Республиканың арга-арыг ажыл-агыйы болгаш бойдус ажыглалының сайыды Ондар Григорий Серен-Доржуевич[25]
20 Тыва Республиканың чурагайлыг хөгжүлде сайыды Монгуш Идегел Борбак-оолович
21 Садып алыышкын адырында керээ системазын таарыштырар талазы-биле сайыт Ооржак Чечек Кундаковна
22 Тыва Республиканың тудуг сайыды Кыргыс Артыш Маадыр-оолович[26]
23 Тыва Республиканың чер болгаш өнчү хамаарылгаларының сайыды Допуй-оол Аян Алексеевич
24 Тыва Республиканың көдээ ажыл-агый болгаш аъш-чем сайыды Оруспай Юрий Делгер-оолович[27]
25 Тыва республиканың одалга болгаш энергетика сайыдының хүлээлгезин күүседип турар Куулар, Эдуард Анатольевич
26 Тыва Республиканың Тыва Республиканың аныяктар херектериниң талазы-биле сайыды Оюн Субудай Викторович[28]

Республиканың күүсекчи эрге-чагырга органнары[29]

Яамылар

  1. Тыва Республиканың саң-хөө яамызы
  2. Тыва Республиканың экономиктиг хөгжүлде болгаш үлетпүр яамызы
  3. Тыва Республиканың өөредилге яамызы
  4. Тыва Республиканың спорт яамызы
  5. Тыва Республиканың культура яамызы
  6. Тыва Республиканың кадык-камгалал яамызы
  7. Тыва Республиканың күш-ажыл болгаш социал политика яамызы
  8. Тыва Республиканың орук-транспорт комплекизиниң яамызы
  9. Тыва Республиканың одалга болгаш энергетика яамызы
  10. Тыва Республиканың тудуг яамызы
  11. Тыва Республиканың көдээ ажыл-агый болгаш аъш-чем яамызы
  12. Тыва Республиканың чер болгаш өнчү хамаарылгаларының яамызы
  13. Тыва Республиканың юстиция яамызы
  14. Тыва Республиканың чурагайлыг хөгжүлде яамызы
  15. Тыва Республиканың садып алыышкын адырында керээ системазын таарыштырар яамы
  16. Тыва Республиканың арга-арыг ажыл-агыйы болгаш бойдус ажыглалының яамызы
  17. Тыва Республиканың чуртталга-коммунал ажыл-агый яамызы

Тыва Республиканың албаннары

  1. Тыва Республиканың саң-хөө-бюджет хайгааралының талазы-биле албаны
  2. Тыва Республиканың тарифтер талазы-биле албаны
  3. Тыва Республиканың күрүнениң чуртталга инспекциязы болгаш тудуг хайгааралының албаны
  4. Тыва Республиканың ажыл-чорудулганың чамдык хевирлерин лицензиялаарының болгаш хайгаараарының талазы-биле албаны
  5. Тыва Республиканың хамааты камгалал болгаш онза байдалдар талазы-биле албаны
  6. Тыва Республиканың дириг амытаннар делегейиниң объектилерин камгалаар күрүне комитеди

Агентства Республики Тыва

  1. Тыва Республиканың аныяктар херектериниң талазы-биле агентилел
  2. Тыва Республиканың эртем талазы-биле агентилели
  3. Тыва Республиканың хамааты байдалдың актылар бижидилгезиниң эргелели (агентилел)
  4. Тыва Республиканың националдар херектериниң талазы-биле агентилел
  5. Тыва Республиканың даштыкы экономиктиг харылзаалар талазы-биле агентилели
  6. Тыва Республиканың туризм талазы-биле агентилели

Тыва Республиканың чазаанда харылзаштырар болгаш сүмележир органнар

  1. Чайгы кадыкшылга кампаниязын организастаар ведомстволар аразының комиссиязы
  2. Тыва Республиканың чазааның чанында назы четпээннер херектери болгаш оларның эргелерин камгалаар талазы-биле ведомстволар аразының комиссиязы

Шаңналдары

Тыва Республиканың Баштыңының деткимчези кылдыр дараазында шаңналдар тургустунган[30]:

  • Тыва Республиканың Баштыңының хүндүлел бижии;
  • Тыва Республиканың Баштыңының өөрүп четтириишкини.

Демдеглелдер

  1. ↑ 1 2 3 Конституционный закон о Правительстве Республики Тыва
  2. ↑ п. Статья 110 Конституции Республики Тыва.
  3. ↑ Статья 11 Конституции Республики Танну-Тува Улус (народа урянхая) 1921 года
  4. ↑ Статья 14 Конституции Народной Республики Танну-Тува 2023 года
  5. ↑ Статья 13 Конституции Тувинской Народной Республики 1926 года
  6. ↑ Статья 37 Конституции Тувинской Народной Республики 1930 года
  7. ↑ Статья 34 Конституции Тувинской Народной Республики 1936 года
  8. ↑ Статья 27 Конституции Тувинской Народной Республики 1941 года
  9. ↑ Совет Министров Тувинской АССР
  10. ↑ Статья 110 Конституции Тувинской Автономной Советской Социалистической Республики
  11. ↑ Принятие Декларации о государственном суверенитете Советской Республики Тува
  12. ↑ Статья 79 Конституции Республики Тыва 1993 года
  13. ↑ Статья 69 Конституции Республики Тыва 1993 года
  14. ↑ Статья 109 Конституции Республики Тыва 2001 года
  15. ↑ Владислав Ховалыг официально вступил в должность Главы Тувы
  16. ↑ Конституционный закон Республики Тыва от 27.05.2022 N 58-КЗРТ
  17. ↑ Новым вице-премьером Правительства Тувы назначен Алексей Сазан-оол (рус.). Официальный портал Республики Тыва (22 сентябрьның 2025). Хынаан ай-хүнү: 23 сентябрьның 2025.
  18. ↑ Ондар Уран-оол Алданы-оолович (рус.). Официальный портал Республики Тыва. Хынаан ай-хүнү: 23 сентябрьның 2025.
  19. ↑ Исполняющим обязанности заместителя Председателя Правительства Республики Тыва назначен Айдыс Сынаа (рус.). www.tuvaonline.ru (5 июльдуң 2024). Хынаан ай-хүнү: 23 сентябрьның 2025.
  20. ↑ Хунай-оол Аяс Владимирович (рус.). Официальный портал Республики Тыва. Хынаан ай-хүнү: 23 сентябрьның 2025.
  21. ↑ Исполняющий обязанности заместителя Председателя Правительства Республики Тыва - полномочный представитель Республики Тыва в г. Москве (рус.). Хынаан ай-хүнү: 23 сентябрьның 2025.
  22. ↑ Баян Аяс Санааевич (рус.). Официальный портал Республики Тыва. Хынаан ай-хүнү: 23 сентябрьның 2025.
  23. ↑ Руководство (рус.). Сайт министерства образования Республики Тыва. Хынаан ай-хүнү: 23 сентябрьның 2025.
  24. ↑ Дагба Мерген Балыкаевич (рус.). Официальный портал Республики Тыва. Хынаан ай-хүнү: 23 сентябрьның 2025.
  25. ↑ Ондар Григорий Серен-Доржуевич (рус.). Официальный портал Республики Тыва. Хынаан ай-хүнү: 23 сентябрьның 2025.
  26. ↑ Кыргыс Артыш Маадыр-оолович (рус.). Официальный портал Республики Тыва. Хынаан ай-хүнү: 23 сентябрьның 2025.
  27. ↑ Оруспай Юрий Делгер-оолович (рус.). Официальный портал Республики Тыва. Хынаан ай-хүнү: 23 сентябрьның 2025.
  28. ↑ Оюн Субудай Викторович (рус.). Официальный портал Республики Тыва. Хынаан ай-хүнү: 23 сентябрьның 2025.
  29. ↑ Министерства и ведомства Правительства Республики Тыва
  30. ↑ Поощрения Главы Республики Тыва

Литература

  • Урянхайско-тувинская энциклопедия, I том, Кызыл: ТРОО «Мир тувинцев», ООО «ИП Журналист» — 2021. — 664 с.: ил.

Шөлүлгелер

Дөзү – «https://tyv.ruwiki.ru/w/index.php?title=Тыва_Республиканың_Чазаа&oldid=340552»